Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΤΑΝΑΪΣ 74 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΒΥΘΙΣΗ ΤΟΥ

 

Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΤΑΝΑΪΣ

74  ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΒΥΘΙΣΗ ΤΟΥ 

Γράφει ο Βλάσης Μαργ. Βολιώτης (α)

 

                       … Σε ποιών φυκιών τις σκοτεινιές                                                                                      

                     ο ήλιος βραδυπόρησε

                     κι ερήμωσαν τα σπίτια μας κενά…

(απόσπασμα από το ποίημα-ελεγεία ΤΑΝΑΪΣ του ποιητή Ιωσήφ Βεντούρα)*(1)

 

 

 

 

 

         Η τραγική ιστορία του φορτηγού πλοίου ΤΑΝΑΪΣ* (2) που βυθίστηκε τον Ιούνιο του 1944 στο Κρητικό πέλαγος παρασέρνοντας στο βυθό του 600 ανθρώπους, και ανάμεσά τους 88 παιδιά 1 έως 16 χρόνων,  είναι πολύ λίγο γνωστή  στο Ελληνικό κοινό. Η αποσιώπηση της Εθνικής Αντίστασης, η διστακτική αναφορά στην εξολόθρευση  των Εβραϊκών πληθυσμών και η επιφανειακή προσέγγιση των τρομακτικών  δεινών του Ελληνικού λαού κατά τη διάρκεια  της Ναζιστικής κατοχής  κράτησε  στην αφάνεια άλλη μία τραγωδία. Και όμως υπάρχει και στην περίπτωση του ΤΑΝΑΪΣ ανθρώπινο δράμα, απώλεια αθώων  ανθρώπων, πόνος αβάστακτος που η Ιστορία δεν μπορεί να τα προσπερνάει. Και ειδικότερα σήμερα, όταν οι νοσταλγοί του Ναζισμού, της μισαλλοδοξίας  και του ρατσισμού σηκώνουν ξανά το κεφάλι τους στην Ευρώπη.

         Το Μάιο του 1944 ο Γερμανικός Στρατός κατοχής στην Κρήτη συλλαμβάνει και φυλακίζει όλους τους  Εβραϊκής καταγωγής κατοίκους των Χανίων, περίπου  270  άτομα. Η Ισραηλιτική κοινότητα στα Χανιά, ήταν μια ακμάζουσα κοινότητα με Βενετσιάνικες ρίζες, εγκατεστημένη εκεί από την Ενετική περίοδο. Αρχές Ιουνίου μεταφέρονται στο Ηράκλειο, και στις 7 του μηνός φορτώνονται στα αμπάρια του  πλοίου ΤΑΝΑΪΣ .Μαζί τους  οι λίγες οικογένειες Εβραίων του Ηρακλείου και 5 οικογένειες από το Ρέθυμνο. Το φορτίο συμπληρώνουν 48 κρατούμενοι  Έλληνες  Αντιστασιακοί από τα χωριά Σμάρι Ηρακλείου και Κάμποι Χανίων   και  112 Ιταλοί αιχμάλωτοι πολέμου. Δεν υπάρχουν στοιχεία για τον ακριβή αριθμό των επιβιβασθέντων ομήρων. Το  ΤΑΝΑΪΣ,  πλοιοκτησίας  Στέφανου Παν. Συνοδινού,  το χρησιμοποιούσαν οι Γερμανοί για μεταφορές. Προηγουμένως, κατά την διάρκεια της μάχης της Κρήτης, το Μάιο του 1941 ευρισκόμενο στο λιμάνι της Σούδας είχε βομβαρδισθεί και βυθισθεί  από τους Γερμανούς. Οι ίδιοι το ανέσυραν, το επιδιόρθωσαν  του έβαλαν δική τους σημαία και το χρησιμοποιούσαν για μεταφορές.

         Το πλοίο με το ανθρώπινο φορτίο του έφυγε  με συνοδεία Γερμανικής νηοπομπής  από το Ηράκλειο στις 8 Ιουνίου το βράδυ  με προορισμό τον Πειραιά. Από Γερμανικά έγγραφα προκύπτει ότι τελικός προορισμός  των Εβραίων ήταν τα Ναζιστικά στρατόπεδα της Γερμανίας. Λίγο πιο νότια από την Σαντορίνη το πλοίο εμβολίστηκε και βυθίστηκε μέσα σε 15 λεπτά. Ήταν 03.00 της 9^ης Ιουνίου 1944. Από τους  κλεισμένους στα αμπάρια ομήρους δεν διασώθηκε  κανείς . Για το εάν υπάρχουν διασωθέντες από το πλήρωμα οι πληροφορίες είναι συγκεχυμένες. Αναφέρεται  ότι  Έλληνες μέλη του πληρώματος και  Γερμανοί στρατιώτες της φρουράς περισυλλέγονται από τα πλοία της Γερμανικής  νηοπομπής. Επίσημα το 1946 αναφέρεται ως μοναδικός  διασωθείς ο ναύτης Μενέλαος  Αναστασίου σύμφωνα με δική του κατάθεση.

           …κοιτάζω τους κόκκους που έχεις γίνει

               με απόχη τους μάζεψα από το κύμα

               στο βάθος του πελάγου μια φωτογραφία σου σαπίζει…

           Για πολλά χρόνια η πραγματική αιτία της βύθισης  ήταν άγνωστη. Οι Κρητικοί συγγραφείς που έγραψαν για την Αντίσταση πρόβαλαν την άποψη ότι το πλοίο βυθίστηκε από τους ίδιους τους Γερμανούς για να  «ξεφορτωθούν» το ανεπιθύμητο φορτίο. Μεταγενέστερες έρευνες στα αρχεία του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού, έφεραν στην επιφάνεια την πραγματική αιτία της βύθισης του ΤΑΝΑΪΣ. Το πλοίο εμβολίσθηκε από δύο τορπίλες του Βρετανικού υποβρυχίου VIVID. Το πλησίασε σε απόσταση 2000-2500 μέτρων και από περισκοπική θέση εκτόξευσε 4 τορπίλες από τις οποίες οι  δύο βρήκαν το στόχο τους. Σημειώθηκαν 4  εκρήξεις και το πλοίο σε 15 λεπτά βυθίστηκε . Κάθισε στο βυθό σε βάθος 1870 μέτων. Η  Βρετανική πλευρά  είναι ειλικρινής, γιατί δεν υπήρχε κανένας λόγος να πάρει την ευθύνη μιας βύθισης πού δεν έκανε .Το ερώτημα είναι γιατί οι συμμαχικές υπηρεσίες αντικατασκοπείας στην Κρήτη  (υπήρχε πληθώρα τέτοιων υπηρεσιών στο νησί) δεν ενημέρωσαν το Συμμαχικό Αρχηγείο στην Αλεξάνδρεια για το φορτίο του ΤΑΝΑΪΣ. Η μεταφορά και η φόρτωση των ομήρων διήρκεσε πολλές ημέρες και έγιναν χωρίς μέτρα απόκρυψης από τους Γερμανούς, αφήνοντας έτσι τους Συμμάχους να γνωρίζουν για το ανθρώπινο φορτίο του πλοίου.

      Πολλά  χρόνια αργότερα, στις 24-3-99 ο Ralph  H. Stockbridge που υπηρετούσε ως λοχαγός στην Μονάδα Συμμαχικής αντικατασκοπείας I.S.L.D.και ήταν γνωστός με το ψευδώνυμο Σήφης, γράφει σε επιστολή του στα Ελληνικά ¨»…ίσως φταίμε εμείς στη Κρήτη διότι που δεν μάθαμε εγκαίρως ότι είχεν Εβραίους και άλλους Ομήρους μέσα, για να……(2 δυσανάγνωστες λέξεις)  σήμα το Ναυαρχείο μας…. Ήταν πάντως μια μεγάλη τραγωδία»* (3).

     Συγκλονιστική είναι και η ιστορία της Εβραϊκής οικογένειας Βεντούρα από τα Χανιά .Επειδή στην Κρήτη κυκλοφορούσαν πληροφορίες ότι θα γίνουν συλλήψεις προσώπων  Εβραϊκής καταγωγής, η οικογένεια στα 1942 διαφεύγει με καϊκι στην Αθήνα. Εκεί τα  μέλη της χωρίζονται  και κρύβονται σε σπίτια  Χριστιανών. Ο  μικρός γιος της οικογένειας ο  Ιωσήφ, ηλικίας 4 χρόνων, κρύβεται μαζί με την Χριστιανή οικιακή βοηθό που φρόντιζε τον ηλικιωμένο αδελφό του παππού του. Η οικιακή βοηθός παρουσιάζει τον μικρό Ιωσήφ σαν δικό της παιδί που απέκτησε χωρίς γάμο. Η οικογένεια Βεντούρα θα ξανασμίξει μετά την απελευθέρωση τον Οκτώβριο του 1944*(4). Έτσι το όνομα της οικογένειας δεν θα βρεθεί στους καταλόγους των Εβραίων πού οι Γερμανοί θα φορτώσουν στο πλοίο ΤΑΝΑΪΣ και τα μέλη της θα αποφύγουν τον βέβαιο πνιγμό.

        … Στάχτη και φωτιά με τύλιξαν

         Όταν το βλέμμα έστρεψα

         στο  έσχατο εντός μου

         γιατί σ ένα σκοινί περπάτησα...

       Η τραυματική εμπειρία της κατοχής ,η συνειδητοποίηση του Ολοκαυτώματος, αλλά και κάποια αισθήματα «ενοχής» ,σαν να φταίει ο ίδιος που διασώθηκε όταν εκατομμύρια  ομόθρησκών του χάθηκαν, θα  ακολουθούν  τον Ιωσήφ Βεντούρα σε όλη του τη ζωή. Θα  καταφύγει  στην τέχνη για να βρει παρηγοριά. Ο πόνος της ψυχής του θα γίνει ποίηση.

       Το ποίημά του ΤΑΝΑΪΣ είναι αφιερωμένο  στα 88 μικρά Εβραιόπουλα, ηλικίας 1 έως 16 χρόνων, πού χάθηκαν στα νερά του Κρητικού πελάγους εκείνη τη μοιραία  βραδιά. Ποίημα-ελεγεία. Ο ποιητής θρηνεί .Κυρίαρχος παντού ο πόνος και η οδύνη για τα μικρά παιδιά. Συναισθήματα  που  επιτείνονται από τα τραυματικά  παιδικά  του χρόνια  και από τις οδυνηρές εξιστορήσεις του  Ολοκαυτώματος. Εγκλωβισμένος στην οδύνη του ο ποιητής προσπαθεί πολλές φορές να ξεφύγει, να ανατρέψει το θρηνητικό  κλίμα ,να ισορροπήσει το συναίσθημα.  Το  ανέμελο   παιγνίδι με πρωταγωνιστές κάποια από τα χαμένα κοριτσόπουλα, οι  χαρούμενες εικόνες και σκηνές από   τις Παραδόσεις και το τελετουργικό  της Εβραϊκής θρησκείας επιστρατεύονται από τον ποιητή ,αλλά  ο ίδιος  στο τέλος αυτής του της προσπάθειας συνειδητοποιώντας  την βαθειά και  παντοτινή θλίψη ,τον πόνο της ψυχής του,  θα ταυτίσει τον εαυτό του με τα πνιγμένα  παιδιά και θα πει

               …Εγώ είμαι εδώ

              βεβαιώνομαι πνιγμένος

    Το ποίημα αρχίζει με την παράθεση των μικρών ονομάτων και της ηλικίας του καθενός από τα 88 μικρά παιδιά . Ένα παρουσιολόγιο Μνήμης. Μια  απαίτηση Μνήμης από τον ποιητή, λιγοστός  φόρος τιμής στα αθώα θύματα του μίσους, του ρατσισμού, του πολέμου.

   Εντύπωση επίσης προκαλεί η σχεδόν παντελής απουσία   σημείων στίξης. Διαβάζεται χωρίς ανάσα, λες και ο ποιητής θέλει να αναπαραστήσει την τεράστια δίνη που τράβηξε μέσα σε λίγα λεπτά  το πλοίο στο βυθό

       …ακούω το κλάμα

        Και εκείνοι γύρω μου

        περιστρέφονται εκείνοι…

            Συγκλονιστική επίσης είναι η σχολική έκθεση του 11χρονου μαθητή Μάρκου Δ.Ισχακή από τα Χανιά, ενός από τα 88 παιδιά,γραμμένη στα 1942.                           

Το καράβι.

 

       Μια ημέρα είχε κτυπήσει συναγερμός και είχανε έλθει βαπόρια  Ιταλικά και έκαναν μεγάλη ναυμαχία τα Ιταλικά με τα Αγγλικά ακουόνταν πολύ μεγάλες κανονιές και εσύονταν τα καταφύγια και έλεγαν όταν έληξε ο  συναγερμός έλεγαν όλοι οι άνθρωποι πως  εμβοβάρδιζαν ο Στόλος ο Ιταλικός την Σούδαν. Και εμένα μου αρέσει πάρα πολύ το βαπόρι μου κάνει εντύπωσιν διότι μπορώ να ταξιδεύω και να βλέπω όλα τα νησιά της Πατρίδας. Έχω ακούσει όμως που έχουν γίνει μεγάλα δυστηχύματα από καράβια όταν είναι πόλεμος πως πολλά καράβια έχουν βυθισθή από άλλα υποβρύχια και έχουν βουλιάξει. Στο καράβι είναι καλά να ταξιδεύει όταν δεν είναι πόλεμος και είναι καλοκαίρι .Εμένα μου αρέσει να ταξιδεύω με καράβι*(5).  

         Δύο χρόνια αργότερα, στις 8 Ιουνίου 1944, οι Γερμανοί επιβιβάζουν τον 13χρονο  πια  Μάρκο με την οικογένειά του, και όλους του Εβραίους των Χανίων στο μοιραίο ΤΑΝΑΪΣ.

*(1)`Ολα τα αποσπάσματα που παρατίθενται είναι από το ίδιο ποίημα.

*(2) Από το αρχαίο όνομα Τάναϊς,  ποταμού της Ρωσίας πού σήμερα ονομάζεται Ντόν. Στις εκβολές του κτίστηκε αποικία της Mιλήτου στην αρχαιότητα.

*(3) Ολόκληρη η επιστολή του Stockbridge  εκτίθεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης στο Ηράκλειο.

*(4) Ο Ιωσήφ Βεντούρας είναι ένα από τα πέντε πρόσωπα που εξιστορούν την διάσωσή τους από Χριστιανούς στη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής, στην  εξαιρετική  ταινία-ντοκιμαντέρ «Φιλιά εις τα παιδιά» του Βασίλη Λουλέ.

*(5) Το τετράδιο εκθέσεων του μικρού Μάρκου εκτίθεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης στο Ηράκλειο.

α) Σημείωση διαχειριστή .Ο Βλάσης Βολιώτης είναι μέλος του ΣΙΜΕΑ 

 

 

ΔΟΜΝΙΤΣΑ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

 

ΔΟΜΝΙΤΣΑ  ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

: Η Αγία Λαύρα της Αντίστασης!

 

 

Κείμενο :  Βασιλική Λάζου  Προέδρου  του σωματείου   Φίλοι Μουσείου Εθνικής Αντίστασης Σύγχρονης Ιστορίας Ρούμελης»

 και διδάσκουσας  Τμήματος Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ.

 

 

 

 

Το απόγευμα της Κυριακής 7 Ιουνίου 1942, 14 μήνες μετά την εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων και την κατοχή της χώρας από τις δυνάμεις του Άξονα, μια ομάδα από 11 παλικάρια άφησε το λημέρι της κοντά στον Κρικελοπόταμο και εισήλθε θαρραλέα στο ευρυτανικό κεφαλοχώρι Δομνίστα τραγουδώντας «Μαυρ’ είναι η νύχτα στα βουνά». Μπροστά μια ελληνική σημαία που είχε φέρει ένας αντάρτης από το σχολείο στο Κρίκελο έγραφε Ελεύθερη Ευρυτανία – ΕΛΑΣ. Δίπλα στη φάλαγγα βάδιζε ένα νέος άντρας κρατώντας σφιχτά ένα οπλοπολυβόλο, το μοναδικό αυτόματο της ομάδας. Ακολουθούσε ο Άρης με τους αντάρτες. Όταν η ομάδα έφτασε στην πλατεία, σταμάτησε μπροστά στο καφενείο. Όσοι ήταν εκεί ξαφνιάστηκαν. Ο Άρης κάλεσε τον παπά και τον πρόεδρο του χωριού το δάσκαλο και όλους τους χωριανούς και ζήτησε να τους μιλήσει. Τους εξήγησε ότι ήταν αντάρτες του ΕΛΑΣ, του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού και τους μίλησε για τους σκοπούς του αγώνα που άρχιζε.

Στη συνέχεια κήρυξε την έναρξη του αγώνα εναντίον των ξένων κατακτητών και των ντόπιων συνεργατών τους και τόνισε ότι μόνο του θα αποκτήσει την ελευθερία του το έθνος, μέσα από τον ένοπλο αγώνα. Κατά αυτόν τον τρόπο, οι κάτοικοι της Δομνίστας, πρώτοι από όλους τους Έλληνες, έμαθαν ότι αντάρτες εμφανίστηκαν στα βουνά και τα χωριά της σκλαβωμένης Ρούμελης.

Παρόλο που η δημιουργία των πρώτων ένοπλων ομάδων εξετάστηκε από την πρώτη στιγμή της ίδρυσης του ΕΑΜ, υπήρξε δυσκολία στην ανάληψη της τελικής πρωτοβουλίας. Ο λόγος της περίσκεψης ήταν ότι για τις ενθουσιώδεις αντιστασιακές ενέργειες δεν υπήρχε οργανωμένη μαζική βάση ώστε να αντιμετωπιστούν τα αντίποινα των δυνάμεων κατοχής. Σταδιακά ωστόσο, και παρά τις αντιδράσεις για τις πρωτοβουλίες του, ο Θανάσης Κλάρας, ο μετέπειτα Άρης Βελουχιώτης, απέσπασε την άνοιξη του 1942 την εντολή από την Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ, του κόμματος στο οποίο ανήκε και το οποίο είχε την πρωτοβουλία και αποτέλεσε την ραχοκοκαλιά του αγώνα, για τη συγκρότηση αντάρτικων δυνάμεων. Τη νύχτα της 22ης Μαΐου 1922 μια μικρή ομάδα με επικεφαλής τον ίδιο ξεκίνησε έξω από την Σπερχειάδα την πορεία της προς το βουνό.

Η ομάδα του Άρη είχε δύσκολο ξεκίνημα. Τις πρώτες μέρες μετά τη συγκρότησή της περιπλανιόταν αμήχανη στα ορεινά τροφοδοτούμενη ισχνά από τις αδύναμες οργανώσεις της περιφέρειας. Το κύριο ζήτημα ήταν να στρέψει προς όφελός της μέρος της αγροτικής παραγωγής και να επιβιώσει και αφετέρου να πείσει τον πληθυσμό ότι η παρουσία των ανταρτών στα ορεινά ήταν ανταποδοτική, ότι είχε δηλαδή πολύ περισσότερα να τους προσφέρουν από ότι να χάσουν.

Παρά τις αρχικές αντιξοότητες ωστόσο ο Άρης και η ομάδα του εγκατέλειψαν την τακτική του αέναου κρυψίματος και μπήκαν στη Δομνίτσα κηρύσσοντας την έναρξη του ένοπλου απελευθερωτικού αγώνα. Οι εμφανίσεις συνεχίστηκαν σε άλλα χωριά της Ευρυτανίας: Μαυρίλο, Παλιόκαστρο, Περίβλεπτο, Πιτσιωτά και η είδηση για την εμφάνιση των ανταρτών απλώθηκε αστραπιαία στην ύπαιθρο.

Παντού οι εμφανίσεις γίνονταν όπως στη Δομνίστα. Παρέλαση ανταρτών στα σοκάκια του χωριού, σημαίες επικεφαλής, συγκέντρωση των χωριανών στην κεντρική πλατεία, πατριωτικοί λόγοι, ενίοτε γλέντι και αμέσως μετά το στήσιμο μιας υποτυπώδους οργάνωσης του ΕΑΜ με ορισμών υπευθύνων.

Παντού οι αντάρτες εξηγούσαν τους σκοπούς του αγώνα, συνιστούσαν στους χωρικούς να μην πληρώνουν φόρους στο κράτος των δοσιλόγων, έκαιγαν τους φορολογικούς καταλόγους, έδιωχναν τους κρατικούς υπαλλήλους της συγκέντρωσης και μοίραζαν το συγκεντρωμένο σιτάρι στους άπορους των χωριών. Κατά αυτόν τον τρόπο καταστρέφονταν τα στοιχεία που έδεναν την παραγωγή του τόπου με την κεντρική εξουσία. Μέσα από το διώξιμο του επίσημου κράτους και των οργάνων του, του κράτους που είχαν στήσει οι κατακτητές βρίσκοντας πρόθυμους συνεργάτες, έστηναν μια νέα εξουσία και εξασφάλιζαν την επιβίωσή τους.

Στη συνέχεια προέβαιναν στη διάλυση ή ενσωμάτωση των ληστρικών συμμοριών, παγιώνοντας την τάξη στην ύπαιθρο. Επόμενο βήμα ήταν η σύγκρουση με την Χωροφυλακή, ο αφοπλισμός της, η κατάλυση της εξουσίας της και όλων των κρατικών υπηρεσιών. Αμέσως μετά ήρθε η σειρά όσων συνεργάζονταν κατ’ οιονδήποτε τρόπο με τους κατακτητές, πράξη που νομιμοποιούσε τελετουργικά το ΕΑΜ ΕΛΑΣ και τις άλλες οργανώσεις του αντάρτικου ως φορείς απονομής δικαιοσύνης άρα και άσκησης εξουσίας.

 

Ο παλαιός κόσμος χανόταν και ένας καινούργιος ερχόταν στο προσκήνιο.

Οι δυνάμεις του ΕΑΜ μαζικοποιούνται ραγδαία με εθελοντική κατάταξη, η ζωοκλοπή περιστέλλεται και οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ λειτουργούν πλέον ως άτυπη κρατική αρχή. Ο Άρης παρεμβαίνει σε διαφωνίες, απονέμει δικαιοσύνη, τιμωρεί όσους προδίδουν ή κλέβουν και επιβάλλει αυστηρή τιμωρία στους άνδρες του τιμωρώντας με την ποινή του θανάτου σε όσους ελασίτες κλέψουν ακόμα και μία κότα. Παρότι οι τιμωρίες είναι σκληρές επιτυγχάνεται να εξασφαλιστεί τάξη στην ύπαιθρο και οι πληθυσμοί που αντιλαμβάνονται την αντίσταση ως αποκατάσταση του νόμου προσχωρούν μαζικά σε αυτή.

Μετά τις πρώτες επιθέσεις στη Ρικά στη Γκιώνα και στο Κρίκελο εναντίον των Ιταλών ο ΕΛΑΣ περιενδύεται την αίγλη εθνικού στρατού. Η συμμετοχή του ΕΛΑΣ σε μια από τις μεγαλύτερες δολιοφθορές κατά τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου, την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, εδραιώνει την κοινωνική απήχησή του.

Από την άνοιξη του 1943 ο ΕΛΑΣ εξελίσσεται σε κανονικό στρατό με πραγματική στρατιωτική δομή. Το γενικό στρατηγείο διευθύνει τον αγώνα και στη Ρούμελη δρα με το γενικό Αρχηγείο Ρούμελης και τα αρχηγεία Ανατολικής και Δυτικής στερεάς και Αττικοβοιωτίας. Στα τέλη Ιουλίου 1943 δημιουργείται το Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο και τα γενικά αρχηγεία μετονομάζονται σε μεραρχίες. Στα μέρη μας δραστηριοποιείται η 13η Μεραρχία Ρούμελης.

Με αιφνιδιαστικά χτυπήματα κατά του εχθρού και εφαρμόζοντας την τακτική του αναταρτοπολέμου ο ΕΛΑΣ εξαπολύει εκατοντάδες επιθέσεις κατά των κατακτητών ιδιαίτερα μετά το Σεπτέμβριο 1943 όταν ενισχύθηκε με βαρύ οπλισμό ύστερα από την ιταλική συνθηκολόγηση, καθηλώνοντας 8 γερμανικές μεραρχίες στην Ελλάδα προκαλώντας σημαντικές απώλειες σε έμψυχο και άψυχο υλικό στους κατακτητές στο πλαίσιο του αντιφαστικού αγώνα και κάτω από τις διαταγές του Συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής.

Διασφαλίζοντας κοινωνική και πολιτική πολυσυλλεκτικότητα το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ οργανώνει τους αστικούς και αγροτικούς πληθυσμούς, αντιμετωπίζει το οξύ επισιτιστικό πρόβλημα και δημιουργεί θεσμούς όπως η λαϊκή αυτοδιοίκηση και η λαϊκή δικαιοσύνη στις περιοχές που ελευθέρωσε- την Ελεύθερη Ελλάδα.

Το όραμα του ΕΑΜ για το μέλλον που δεν περιορίζεται στην απελευθέρωση της χώρας. Εμπεριέχει και το όραμα της κοινωνικής απελευθέρωσης και δικαιοσύνης.

 

 

«Μα ο αγώνας δε μπορεί να σταματήσει ως εδώ. Δεν αρκεί να κατακτηθεί η λευτεριά, πρέπει να στερεωθεί και να κατοχυρωθεί. Και αυτό δε μπορεί να γίνει αλλοιώς παρά αν ο λαός κρατήσει στα χέρια του τη λευτεριά του και εξασκεί τα κυριαρχικά του δικαιώματα απεριόριστα και στον καιρό της ειρήνης», γράφει ο Γληνός.. Επικίνδυνα λόγια για όσους έχουν συνηθίσει να νέμονται την εξουσία

Η μαζικότητα και κυρίως η απήχηση του ΕΑΜ σ’ όλα τα κοινωνικά στρώματα ανησυχεί ιδιαίτερα τους ποικιλώνυμους αντιπάλους του. Κατασταλτικοί μηχανισμοί ναζιστικών δυνάμεων κρούσης, Ταγμάτα Ασφαλείας, παρακρατικές οργανώσεις, συνεργάτες του κατακτητή, κατάσκοποι, καταδότες σε συνδυασμό με μια πολιτική συμμαχία του βασιλιά, αστών πολιτικών, Άγγλων και «εθνικιστικών» οργανώσεων αντίστασης συσπειρώνονται για να αντιμετωπίσουν την Αντίσταση του Λαού. Εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, καταστροφές χωριών, αντίποινα, συγκρούσεις ανάμεσα στις αντιστασιακές οργανώσεις, συνεχείς πολιτικές δολοπλοκίες και διαπραγματεύσεις είναι το αποτέλεσμα της κινητοποίησης αυτής.

Ο Άρης Βελουχιώτης και οι αντάρτες του κατόρθωσαν μέσα στο πλαίσιο του παγκόσμιου αντιφασιστικού αγώνα των λαών να φέρουν τη λευτεριά από τους Ναζί κατακτητές. Το όραμα για τη λαοκρατία δεν ευοδώθηκε. Ακολούθησαν χρόνια δίσεκτα και ζοφερά. Το κεφάλι του πρωτοκαπετάνιου Άρη, που πρώτος μπήκε με τους αντάρτες του στη Δομνίστα, κόπηκε από παρακρατικούς και κρεμάστηκε στο φανοστάτη των Τρικάλων προαναγγέλοντας σκληρές διώξεις των αγωνιστών της λευτεριάς. Τόνοι προπαγάνδας σπιλώνουν ακόμα και σήμερα τον αντιστασιακό αγώνα του λαού μας.

Το χρέος μας είναι διπλό:

Αφενός οφείλουμε να διασώσουμε τη μνήμη των αγώνων μιας ολόκληρης γενιάς, να σώσουμε τις μαρτυρίες τους, τις εμπειρίες τις εκτιμήσεις τους. Και αυτό δε γίνεται με στρογγυλέματα και με επιλεκτική ανάσυρση των γεγονότων ανάλογα με την πολιτική συγκυρία αλλά με ιστορική έρευνα και τεκμηρίωση.

Από την άλλη αν θέλουμε να βλέπουμε κατάματα το παρελθόν και εορτασμοί ηρωικών επετείων σαν τη σημερινή να έχουν νόημα οφείλουμε να αναρωτηθούμε τι σημαίνει για εμάς σήμερα η Αντίσταση στη δεινή συγκυρία που αντιμετωπίζει η χώρα μας, που βρίσκεται ακόμα μια φορά με το πιστόλι στον κρόταφο.

Αυτά είναι τα μηνύματα που μας στέλνουν οι χιλιάδες άνδρες, γυναίκες και νέοι που αγωνίστηκαν για τη λευτεριά της πατρίδας μας και για μια καλύτερη και δικαιότερη κοινωνία.

Και ας αναρωτηθούμε ενθυμούμενοι το σύνθημα του ΕΑΜ «Τι έκανες για τον αγώνα σήμερα πατριώτη;

Αν θέλουμε να αποκτήσουν ξανά νόημα οι λέξεις δημοκρατία, δικαιοσύνη, κοινωνική αλληλεγγύη και εθνική αξιοπρέπεια ο λαός – εμείς δηλαδή – πρέπει να ξαναβγούμε στο προσκήνιο της Ιστορίας και να πάρουμε την τύχη του τόπου μας στα χέρια μας.

Η  Βασιλική Λάζου 

από τα πρώτα βήματα του ΣΙΜΕΑ ήταν στηριγμά μας και καλεσμένη στην επετειακή εκδήλωση τον Νοέμβριο του 2018.

 

 

ΚΟΝΤΟΜΑΡΙ –ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ Το παρασκήνιο των φωτογραφιών

 

ΚΟΝΤΟΜΑΡΙ –ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ

Το παρασκήνιο των φωτογραφιών 

.

Κείμενο : Απόστολος Κ. Αποστολάκης

Συμπληρωμένη δημοσίευση του 2020

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η πρώτη μαζική εκτέλεση αμάχων στην Ελλάδα θεωρείται ότι έγινε στο Κοντομαρί Χανίων στις2 Ιουνίου του 41 (1). Όχι γιατί δεν είχαν προηγηθεί και άλλες δολοφονίες αμάχων σαν αντίποινα για τον θάνατο Γερμανών αλεξιπτωτιστών στις μάχες που διήρκεσαν δέκα μέρες στην Κρήτη .Είχαν προηγηθεί κάμποσες και μάλιστα την ίδια μέρα έγιναν περισσότερες εκτελέσεις αμάχων στον Αλικιανό με 41 δολοφονίες, χωρίς να ξεχνάμε ότι στο ίδιο χωριό στις 24 Μαΐου είχαν δολοφονήσει άλλους επτά.

Το ΚΟΝΤΟΜΑΡΙ έχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία λόγω των αποκαλυπτικών φωτογραφιών 

.

.Οι Γερμανοί δεν συγχώρησαν το πατριωτικό καθήκον που ένιωσαν οι πολίτες να βοηθήσουν στην άμυνα του νησιού .Είχαν μεγάλες και απρόβλεπτες απώλειες γεγονός που δεν το περίμεναν. (2)

.Αργότερα μάλιστα στις δίκες που έγιναν κάποιοι επικαλέστηκαν την σύμβαση της Χάγης του 1906 που έδινε δικαίωμα άμυνας μόνο σε ένστολους. Βέβαια αυτή η σύμβαση είχε γίνει από αποικιοκρατικές δυνάμεις για να αφαιρέσουν το δικαίωμα των ιθαγενών στην Αφρική , Νότια Αμερική ,Ινδία και Ινδονησία να πολεμήσουν αφού οι ντόπιοι δεν είχαν στρατούς οργανωμένους.

Οι διαταγές από τα ανώτερα κλιμάκια της Βέρμαχτ ήταν αμείλικτες .

Ο Ταγματάρχης STRENZLER με εντολή του στρατηγού KURT STUNTET διέταξε τον υπολοχαγό ΗΟΡΣΤ ΤΡΕΒΕΡ o οποίος μαζί με 25 Αλεξιπτωτιστές , δύο λοχίες έναν διερμηνέα και τον φωτογράφο Υπολοχαγό FRANZ-PETER-WEIXLER πήγαν στο Κοντομαρί .

Οι φωτογραφίες του Γερμανικού εγκλήματος έχουν την δική τους ιστορία . Ήταν μία ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ

Όπως κατέθεσε στο δικαστήριο το 1945 ο WEIXLER- Βέιξτλερ ο οποίος ήταν ο φωτογράφος της διεύθυνσης προπαγάνδας, στον δρόμο για το Κοντομαρί ο Υπολοχαγός ΤΡΕΜΠΕΡ έδειχνε πτώματα Γερμανών τα οποία ήταν σε κατάσταση αποσύνθεσης μετά από 10 μέρες που είχαν βρει τον θάνατο . Το έκανε για να φανατίσει τους άντρες του είπε.

Ο WEIXLER -Βέιξτλερ υποστήριξε στο δικαστήριο εγκλημάτων πολέμου, ότι προσπάθησε να μεταπείσει τους ανωτέρους του αλλά δεν εισακούστηκε. Κατόρθωσε όπως είπε να απομακρύνει μερικούς χωρικούς και να τους σώσει .Κατέθεσε επίσης ότι είχε τιμωρηθεί τότε γιατί είχε διαρρεύσει φωτογραφίες. Αν όμως έλεγε την αλήθεια θα αφορούσαν ίσως κάποιες άλλες . Αν είχε διαρρεύσει αυτές, θα είχαν γίνει γνωστές.

Πολύ αργότερα στην δεκαετία του ογδόντα αποκαλύφθηκε ότι το 1955 επισκέφτηκε το Κοντομαρί σαν ένδειξη συγνώμης και αποκάλυψε στο καφενείο του χωριού την ταυτοτητά του . Οι Κρητικοί του απάντησαν ότι σαν επισκέπτης δεν κινδυνεύει αλλά αποχώρησαν όλοι από το καφενείο και τον άφησαν μόνο του .

Τα τελευταία χρόνια κυκλοφόρησε βιβλίο στο οποίο ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι ο φωτογράφος ήταν καλός άνθρωπος και έσωσε μάλιστα αρκετούς Κοντομαρίτες . (3) Με βάση το βιβλίο αυτό και την κατάθεση του φωτογράφου στην δίκη της Νυρεμβέργης αρκετοί αρθρογράφοι στην Ελλάδα απενοχοποιούν τον WEIXLER- Βέιξτλερ.

Η ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ όμως των συγκλονιστικών φωτογραφιών οφείλεται στον δημοσιογράφο Βάσο Μαθιόπουλο γνωστό και από την δημοκρατική του διαδρομή στην περίοδο της χούντας με τις εκπομπές του στο ράδιο της Ντόιτσε Βέλλε (DEUTCHE WELLE).

Μετά από 15 χρόνια έρευνας ο Μαθιόπουλος ανακάλυψε τις φωτογραφίες στα Γερμανικά Αρχεία πολέμου το 1980 . Τις έστειλε στην Ελλάδα στον δημοσιογράφο Κώστα Παπαπέτρου για περαιτέρω έρευνα . Δεν ήξεραν που είχαν τραβηχτεί αυτές οι φωτογραφίες .

Ο Παπαπέτρου συμβουλεύτηκε ιστορικούς οι οποίοι από τις στολές των δολοφόνων κατάλαβαν ότι είναι αλεξιπτωτιστές και αφορούν χωριό της Κρήτης.

 

Ο Παπαπέτρου με τις φωτογραφίες στα χέρια ψάχνοντας τοποθεσίες και χωριά κατέληξε στο Κοντομαρί όπου οι κάτοικοι μετά από 40 χρόνια αναγνώρισαν την τοποθεσία και τα συγγενικά τους πρόσωπα .

Συγκλονιστική η μαρτυρία της Παρασκευής Δασκαλάκη ή οποία έχασε όλους τους άντρες της οικογένειας της. Όλες μαρτυρίες συγγενών ήταν συγκλονιστικές .Μετά το 29 ‘ εδώ : https://www.youtube.com/watch?v=nC4NxQSgG_g

Δεν είναι μικρό πράγμα να βλέπεις καρέ-καρέ συγγενικά σου πρόσωπα να πέφτουν νεκροί από τις σφαίρες των Γερμανών. Έτσι αποκαλύφθηκε η πραγματική ιστορία της Γερμανικής θηριωδίας. Το οφείλουμε στην επιμονή του αξέχαστου Βάσου Μαθιόπουλου.

.

Ο Στρατηγός KURT STUNTET που έδωσε την διαταγή καταδικάστηκε για άλλο έγκλημα 5 χρόνια φυλακή και εξέτισε τα τρία . Δεν εκδόθηκε στην Ελλάδα λόγω άρνησης των Άγγλων . Οι Άγγλοι προτίμησαν να δικαστεί πρώτα για τα στρατιωτικά εγκλήματα σε βάρος του Βρετανικού στρατού. Για τον φόνο των αμάχων πολιτών δεν δικάστηκε ποτέ. Και αυτός αποποιήθηκε τις ευθύνες του . Υποστήριξε ότι είχε διαταγή από τον Στρατάρχη Γκαίρινκ.

Ο Υπολοχαγός ΤΡΕΜΠΕΡ μετά την μάχη της Κρήτης τιμήθηκε με παράσημο ανδρείας από το Ναζιστικό καθεστώς και το 1944 σκοτώθηκε στην Νορμανδία στις μέρες της Συμμαχικής απόβασης .

Ο ( ψύχραιμος και καλός) φωτογράφος της προπαγάνδας Franz Peter Weixler έπεσε στα μαλακά .

Αλήθεια τι είδους εκπαίδευση είχε δεχτεί για να μπορεί ατάραχος να φωτογραφίζει την ώρα που μπροστά του δολοφονούνταν αθώοι; 

Ο Ταγματάρχης STRENZLER T με τον υπολοχαγό ΗΟΡΣΤ ΤΡΕΒΕΡ 

 
 

Δυστυχώς μετά από 70 χρόνια βρέθηκε Γερμανός ιστορικός να δικαιολογήσει τις φρικαλεότητες των Γερμανών .Χαρακτήρισε ιδεολόγους τους δολοφόνους οι οποίοι ήταν κατά 90% μέλη του Ναζιστικού κόμματος και είχαν εκπαιδευτεί να κάνουν φυλετικό πόλεμο. Τον κύριο αυτό, μετά από πρόταση Ελλήνων ιστορικών, το Πανεπιστήμιο Κρήτης τον ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα. Ξεσηκώθηκε σάλος και αναγκάστηκαν να πάρουν την απόφαση πίσω αφού ασκήθηκαν και δικαστικές διώξεις σε βάρος του Γερμανού συγγραφέα για το βιβλίο που είχε γράψει . Πρόκειται για την ντροπιαστική υπόθεση ΡΙΧΤΕΡ (4) όπως έγινε γνωστή πριν δέκα χρόνια. Αλλά αυτή είναι μία άλλη μεγάλη ιστορία που εντάσσεται στο οργανωμένο σχέδιο των Γερμανών να αναθεωρήσουν την ιστορία και να περιορίσουν τις ευθύνες μόνο στον Χίτλερ και στους ΝΑΖΙ . 

 

Σημειώσεις:

1) Οι εκτελεσμένοι στο Κοντομαρί ήταν 25

2) Μόνο στο Γερμανικό νεκροταφείο στα Χανιά είναι θαμμένοι 3192. Χώρια οι αγνοούμενοι ,χώρια οι βαριά τραυματισμένοι που πέθαναν σε Γερμανικά Νοσοκομεία.

3) Για τον φωτογράφο, ο ερευνητής Stephan D. Mc Neal που έφυγε πρόσφατα από την ζωή και δήλωνε αντιναζιστής ,υποστήριζε και αυτός ότι ( ο φωτογράφος) διοχέτευσε τις φωτογραφίες και γιαυτό τιμωρήθηκε με ένα χρόνο φυλακή από το Ναζιστικό καθεστώς . Πιστεύω ότι έκανε λάθος εκτίμηση . Αν τις είχε διοχετεύσει Βέιξτλερ θα τις γνωρίζαμε νωρίτερα και δεν θα γλύτωνε με ένα χρόνο μόνο φυλάκιση , θα είχε εκτελεστεί .Δεν ήταν παιδική χαρά το καθεστώς του Χίτλερ

4) Η εξέλιξη της υπόθεσης ΡΙΧΤΕΡ δεν ήταν κατά τη γνώμη μου σωστή . Το περιεχόμενο ενός βιβλίου δεν κρίνεται στις αίθουσες δικαστηρίων.

Πηγές :Βάσος Μαθιόπουλος,Χάγκεν Φλάϊσερ, Χεινζ Ρίχτερ,Μάρκ Μαζάουερ. , Αντώνης Σανουδάκης-Σανούδος, Κ. Μαμαλάκης, Γιώργος Μαργαρίτης, Μανόλης Σπανουδάκης, ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ,Ο ΑΓΩΝΑΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ,Stephan D.Yada Mc Neal

Αφιερώματα εφημερίδων ,Μηχανή του χρόνου. 03/06/2012

Τμήμα του Γερμανικού νεκροταφείου