ΝΙΚΟΣ ΙΑΤΡΟΥΛΗΣ

 

 

 

 

https://www.facebook.com/simea2016/posts/pfbid0y891DHv7yuzagjrnEjKRzqdr5Fk5KRJWiNpoPxo7PARPBVJpZeRn6CJ61zeFKYuCl

 

ΝΙΚΟΣ  ΙΑΤΡΟΥΛΗΣ

Ο πρώτος Εύελπις νεκρός από τον Βόλο στην μάχη της Κρήτης  

 Κείμενο :Απόστολος Κ Αποστολάκης

Ο Νίκος Ιατρούλης  ήταν πρωτοετής το 1940 στην σχολή Ευελπίδων και ήταν ένας από τους πολλούς ηρωικούς πρωτοετείς σπουδαστές της σχολής που δεν υπάκουσαν στους ανωτέρους τους οι οποίοι  ζητούσαν να αναλάβει η τάξη τους καθήκοντα  αστυνόμευσης στην Αθήνα   μετά την συνθηκολόγηση του Γερμανόφιλου στρατηγού Τσολάκογκλου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στις 28 Οκτωβρίου 1940, οι Ευέλπιδες της 3^ης τάξης ορκίστηκαν  ανθυπολοχαγοί και έφυγαν όλοι για το μέτωπο. Οι Ευέλπιδες της 2ης τάξης ορκίστηκαν  ανθυπασπιστές και τοποθετήθηκαν σε στρατόπεδα εκπαιδεύσεως. Στους 300 Ευέλπιδες της 1ης τάξεως που στις αρχές Οκτωβρίου  είχαν παρουσιαστεί στη Σχολή, δόθηκε αόριστη άδεια που ανακλήθηκε όμως στις 20 Νοεμβρίου και οι πρωτοετείς σπουδαστές επέστρεψαν στη σχολή για συνέχιση της εκπαίδευσης . (1)

 

Όταν οι Γερμανοί έμπαιναν στην Αθήνα οι πρωτοετείς Ευέλπιδες με δική τους πρωτοβουλία μεταφέρθηκαν στην  Λακωνία με επιταγμένα φορτηγά αλλά και αυτοκίνητα του Ερυθρού Σταυρού .Από την Λακωνία με επιταγμένα καΐκια πέρασαν στην  Κρήτη. Όλη η επιχείρηση μεταφοράς κράτησε από την 24 Απριλίου μέχρι 29 Απριλίου .’Άρχισαν αμέσως εντατική εκπαίδευση με στόχο να πολεμήσουν για την σωτηρία της Κρήτης .

Αυτό το γεγονός το σχολίασαν  ξένοι ραδιοφωνικοί σταθμοί. Ο ραδιοφωνικός σταθμός της Μόσχας στις 2 Μαΐου σχολιάζει: «Η ψυχή των ηρώων της αρχαίας Ελλάδος δεν έλειψε και από τους συγχρόνους Έλληνες. Μετά την Αλβανία, στην Κρήτη θα πολεμήσουν αποφασιστικά  αν ο Χίτλερ τολμήσει να κτυπήσει εκεί. 300 Ευέλπιδες πέρασαν από την Ελλάδα στην Κρήτη με την απόφαση να θυσιασθούν, αλλά να μην αφήσουν να περάσει ο εχθρός στην στερνή ελεύθερη γη.»(1)

 

 

Δύο ημέρες πριν την έναρξη της μάχης ο λόχος των άπειρων πρωτοετών  Ευέλπιδων είχε στρατοπεδέψει στα κτήματα του μοναστηριού της Παναγίας της Οδηγήτριας στην θέση Γωνιά κοντά στο Κολυμπάρι Χανίων και είχαν υψώσει την σημαία της σχολής στο καμπαναριό της εκκλησίας . 

 

 Όπως περιγράφει στο βιβλίο του ο συμμαθητής στην σχολή Γιάννης Βολωνάκης,΄΄ Η ΘΡΥΛΙΚΗ ΕΠΟΠΟΙΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΄΄ οι Ευέλπιδες βρέθηκαν στην ανάγκη να πολεμήσουν με απαρχαιωμένα όπλα . Προσπαθούσαν να ανοίξουν τα μαγκωμένα κινητά ουραία των όπλων τους του 19^ου αιώνα τα οποία ήταν  γεμάτα γράσα και λίπη και έπρεπε να τα καθαρίσουν με τα μαντήλια τους ή με τα πουκαμισά τους .Άλλοι στράβωναν τα ξίφη τους για να κάνουν τα οπλοπολυβόλα  ΧΟΤΣΙΣ του 1915 να λειτουργήσουν .΄΄

 

 

Ο Νίκος ήταν ένας από τους δύο Ευέλπιδες που αψήφησαν τα πολυβόλα των γερμανικών αεροπλάνων ΜΕΣΣΕΡΣΜΙΤ και ανέβηκε στο καμπαναριό να σώσει την διάτρητη από σφαίρες σημαία . Το κατόρθωσαν , την κατέβασαν και την άπλωσαν στην αγία τράπεζα της εκκλησίας . Το ίδιο απόγευμα  σκοτώθηκε σε μάχη μέσα σε έναν ελαιώνα κοντά στο Κολυμπάρι Χανίων .Ήταν  20-Μαΐου 1941, πρώτη μέρα της Γερμανικής επίθεσης .

Η σημαία αυτή μετά τον πόλεμο παρασημοφορήθηκε και φυλάσσεται σε γυάλινη προθήκη στο μουσείο της σχολής Ευελπίδων.

Στο προαύλιο της σχολής υπάρχει ανδριάντας του ήρωα Νίκου Ιατρούλη

Ο Νίκος είχε το θλιβερό προνόμιο να είναι ο πρώτος νεκρός Εύελπις στην μάχη της Κρήτης .Οκτώ  ακόμα ευέλπιδες σκοτώθηκαν στον άνισο αγώνα για να κρατηθεί η Κρήτη η οποία δυστυχώς μετά από δέκα μέρες κατακτήθηκε ολόκληρη από τους Γερμανούς και από τους Ιταλούς στα ανατολικά και συγκεκριμένα στον νομό Λασιθίου.

 

Μία νέα κοπέλα , η Ζωή Πατεράκη   στο κτήμα της  οποίας σκοτώθηκε ο ήρωας Νίκος Ιατρούλης, έγραψε στον πατέρα του Αθανάσιο το 1946 ότι τον γιό του και έναν ακόμη Εύελπι ( Γιώργος Καβουλίδης)τους είχαν θάψει στο κτήμα τους και αργότερα όταν πέρασαν τα χρόνια παρέδωσαν τα οστά τους στο μοναστήρι .(2)

Ο πατέρας όμως δεν μπόρεσε εκείνα τα μαύρα χρόνια της λευκής τρομοκρατίας να μετακινηθεί στην Κρήτη .Είχε στοχοποιηθεί ……..και του απαγορεύονταν η μετακίνηση .Τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 46  οι ανώτεροι αξιωματικοί του ΕΛΑΣ άρχισαν να παίρνουν τον δρόμο της εξορίας .

Έγραψε λοιπόν γράμμα στην κοπέλα το οποίο περιήλθε στα χέρια του μικρού αδελφού Σωτήρη το 1975  ( φωτο  ) 

Ο Νίκος δεν ήταν όμως ο μόνος από την οικογένεια που έδωσε την ζωή του  για την λευτεριά της χώρας μας . Η μητέρα του και η αδελφή του μετά από προδοσία ντόπιων δοσιλόγων εκτελέστηκαν τον Αύγουστο του 44 λόγω της ένταξης του Αντισυνταγματάρχη πατέρα στον ΕΛΑΣ. 

Όλη η τραγική ιστορία της οικογένειας σε παλαιότερο αφιέρωμα που αξίζει να γνωρίζουμε .> https://www.facebook.com/simea2016/posts/pfbid02w5RdmJLjjV1fmkx55uyDt6UiiJPmtQjKnHaM4stmg4LQApCNwVXuPJ5YRAhNF3gMl

Σημείωση :1) Τότε η σχολή Ευελπίδων είχε τρία χρόνια φοίτησης 

 2) Όπως με πληροφόρησε πρόσφατα (23-5-26)ο ερευνητής Δημήτρης Σπυρόπουλος ,''τα οστά του Ν. Ιατρούλη μεταφέρθηκαν τον Ιούνιο του 1972 από το νεκροταφείο του Αστράτηγου σε κενοτάφιο στο μνημείο των πεσόντων Ευελπίδων του Κολυμπαρίου. Το γεγονός έγινε σε επίσημη τελετή και έγιναν σχετικές δημοσιεύσεις στις τότε εφημερίδες των Χανίων "Η δράσις" στις 3/7/1972 και "Εθνική Φωνή" στις 4/7/1972.

Πηγές : Το μικρό βιβλίο του αδελφού Σωτήρη Ιατρούλη , Νίτσα Κολιού , Νίκος Στουρνάρας . ΓΕΣ/ΔΙΣ, Η Μάχη της Κρήτης, Αθήνα1961. ΚΡΗΤΗ TV . Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία της Ελλάδος” του Σπυρ. Μαρκεζίνη (2)Υπάρχει και ένα ενδιαφέρον αφιέρωμα πριν κάποια χρόνια στην ΜΑΓΝΗΣΙΑ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ .

 

 

 

.

Η περιοχή του χωριού Αστράτηγος  1941 και το 2025 . Απο το αρχείο του ερευνητή Δηνήτρη Χριστόπουλου 

ΜΗΤΣΙΟΥ ΚΩΣΤΑΣ

 

 

Αφανείς ήρωες που έχουμε ξεχάσει

 

 

Κώστας Μήτσιου

 

 

Κείμενο :Απόστολος Κ. Αποστολάκης

Στο μεγάλο σαμποτάζ της 22^ης Φεβρουαρίου 1944 επί της γερμανικής αμαξοστοιχία ΄53 SF-Sug΄  που κατευθυνόταν προς τη Θεσσαλονίκη (μεταξύ της σήραγγας Τεμπών και γέφυρας Μπαμπά).   ο Κώστας Μήτσιου έχασε και τα δύο πόδια του .

Ήταν το πιο πολύνεκρο σαμποτάζ για τους γερμανούς που έγινε στην διάρκεια της κατοχής .

 Η ομάδα του Βρατσάνου  (Αντώνης Αγγελούλης το πραγματικό του όνομα ) τα κατάφερε παρά τις επιφυλάξεις του Άγγλου συνδέσμου, λοχαγού Πωλ Λέϊκ.

Λίγες μέρες μετά οι Γερμανοί εκτέλεσαν 40 πατριώτες που ήταν φυλακισμένοι σε φυλακή της Λάρισας ( Αντιαεροπορικό )

Το  Χριστουγεννιάτικο τεύχος της Αγγλοελληνικής υπηρεσίας πληροφοριών ΑΕΡΑ,  κάνει  ανασκόπηση των πολεμικών γεγονότων του 1944  και χαρακτηρίζει την ανατίναξη,  γεγονός παγκόσμιας σημασίας .

Γράφει σχετικά

‘’  Λίγες μέρες μετά μαθεύτηκε το νέο κατόρθωμα των ανταρτών μας .Στα Τέμπη ανατίναξαν ολόκληρη Γερμανική αμαξοστοιχία και την γκρέμισαν στον Πηνειό .Πεντακόσιοι  στρατιώτες και αξιωματικοί σκοτώθηκαν . Αναμεσά τους και ένας στρατηγός ‘’

Βέβαια για ευνόητους λόγος το Αγγλοελληνικό περιοδικό δεν αναφέρει όνομα  ανταρτικής ομάδας . Δυσκολεύονταν  να το κάνουν αφού ο Τσώρτσιλ εκείνες τις μέρες χαρακτήριζε τους Ελασίτες  ως ληστές .

Ήδη στον Αγγλικό τύπο με εντολή του Λόρδου Μάϊν  είχε σταματήσει εντελώς από τις 24 Απριλίου του 44 οποιαδήποτε πληροφορία για την δράση του ΕΛΑΣ .

Το τάγμα μηχανικού Ολύμπου που διοικούσε ο Βρατσάνος και συμμετείχε ο Μήτσιου έκανε δεκάδες σαμποτάζ με θύματα όμως και από την πλευρά των Ελασιτών .

 

Γράφει ο Βρατσάνος στον βιβλίο του «Για να πραγματοποιηθούν τα σπουδαία αυτά κατορθώματα, έδωσαν τη ζωή τους τριάντα από τα καλύτερα παλικάρια του μηχανικού και τέσσερα του πεζικού. Σαράντα δύο τραυματίστηκαν και πέντε έμειναν σακάτηδες..Ένας τέτοιος ήταν ο Μήτσιου για τον οποίο δεν βρήκα αρκετές έγκυρες πληροφορίες .Αν κάποιος φίλος γνωρίζει κάτι περισσότερο, ευχαρίστως να συμπληρώσουμε το βιογραφικό του. 

 

Ο Βρατσάνος έγινε θρύλος,  παρασημοφορήθηκε από τον στρατάρχη Αλεξάντερ, διοικητή των δυνάμεων της Μέσης Ανατολής ανώτερο  διοικητή των συμμαχικών δυνάμεων της Μεσογείου(2) τιμήθηκε  επίσημα το 2007 από το πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια με το παράσημο του Ανώτερου ταξιάρχη ανδρείας και τιμής  και  το 2017 από τον Πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα  με ονοματοθέτηση  στην διπλή σιδ,σήραγγα  των Τεμπών 

 

 

 Τον Κώστα Μήτσιου τον έχουμε ξεχάσει ……

Μήπως θυμάται όμως κανένας μας τον Παναγιώτη Καρατζά , πρωτοπαλίκαρο του Κολοκοτρώνη ;

 

Πηγές . Βιβλίο Βρατσάνου Βροντάει ο Όλυμπος, συνέντευξη  του Βρατσάνου στο ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ 10-11  αρχειο ΕΡΤ , Λάζαρος Αρσενίου , Νίκος Στουρνάρας ,

 

Σημειώσεις : 1)Τον Αύγουστο του 44 έγινε πάλι σαμποτάζ από την ομάδα του Βρατσάνου  σε κοντινό σημείο της σιδ.γραμμής

 

2)Το 1945 ο Αγγελούλης –Βρατσάνος επισκέφτηκε την Βρετανική Πρεσβεία και επέστρεψε το παράσημο του Αλεξάντερ. Είχαν προηγηθεί τα Δεκεμβριανά και η Βάρκιζα.

 

 

Αν σας άρεσε το αφιέρωμα  ,κοινοποιήστε το και δηλώστε ακόλουθοι της σελίδας  προκειμένου  να ενημερώνεστε για κάθε νέα ανάρτηση καθώς και για την δραστηριότητα του συλλόγου

 

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΑΝΟΠΟΥΛΟΣ

 

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΑΝΟΠΟΥΛΟΣ              

 

  Αξιωματικός του “Κατσώνη”, αιχμάλωτος σε ναζιστικά στρατόπεδα   

 

Κείμενο : Κατερίνα Κουρκούμπα-Δελακουβία

 

 

Στο Αιγαίο περιπολούσαν  πλοία επιφανείας και υποβρύχια συμμαχικά και ελληνικά σε συνεργασία με το Συμμαχικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Ένα από αυτά ήταν και το υποβρύχιο «Λ. Κατσώνης», που περνούσε τακτικά από τις θάλασσες των Σποράδων με κυβερνήτη τον Αντιπλοίαρχο του Πολεμικού Ναυτικού, Βασίλη Λάσκο. 

 

 

Στις 14 Σεπτεμβρίου του 1943 περιπολούσε 4-6 μίλια ανοιχτά της Σκιάθου, απέναντι από το ακρωτήρι της Σηπιάδος. Ενώ βρίσκονταν εν καταδύσει, δέχθηκε επίθεση με βόμβες βυθού από γερμανικό ανθυποβρυχιακό σκάφος επιφανείας, παθαίνοντας σημαντικές βλάβες. Αναγκάσθηκε να αναδυθεί και να δώσει σθεναρή άνιση μάχη. Ο κυβερνήτης και οι άνδρες του Κατσώνη δεν θέλησαν να παραδοθούν και πολέμησαν γενναία ως το τέλος.

 Επρόκειτο για  παλιό υποβρύχιο με προβλήματα στη μηχανή του, που χάλασε την κρίσιμη ώρα, και ατελώς εξοπλισμένο με ένα μόνο πυροβόλο και κανόνι. Μπροστά στην ασύγκριτα ισχυρότερη υπεροπλία της εχθρικής κορβέτας, που έβαλλε  συνεχώς με όλα τα κανόνια και τα πυροβόλα, έμειναν πιστοί στην προαιώνια ιαχή της ελληνικής ιστορίας «Όχι». Τελικά  το υποβρύχιό εμβολίσθηκε από το γερμανικό ανθ/χιακό και βυθίσθηκε, συμπαρασύροντας στο βυθό, τον γενναίο πλοίαρχο Βασίλη Λάσκο και τα περισσότερα μέλη του πληρώματος. Πολλοί όμως σκοτώθηκαν από τους Ναζί, που τους πυροβολούσαν, ενώ είχαν πέσει στη θάλασσα και κολυμπούσαν, παραβιάζοντας έτσι κάθε έννοια του Διεθνούς Ναυτικού Δικαίου. Οι απώλειες του ελληνικού υποβρυχίου ήταν 32 νεκροί και των εχθρών ένας νεκρός και οκτώ τραυματίες.

 Στον Γερμανικό Τύπο τα δραματικά γεγονότα καταγράφηκαν με τον τίτλο «Η Ναυμαχία της Σκιάθου». (Ηλίας Τσουκαλάς, Υποβρύχιον Υ/1, δ΄ έκδοση, Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος, 1990, σελ. 78). Από τους Έλληνες που χάθηκαν, άλλοι σκοτώθηκαν, άλλοι πνίγηκαν και άλλοι πολύ πιθανόν να έπεσαν θύματα σκυλόψαρων. Δεκαεπτά μέλη του πληρώματος του Κατσώνη,  ανάμεσά τους και δυο Άγγλοι, οι περισσότεροι τραυματισμένοι, αφού νοσηλεύθηκαν για λίγο σε νοσοκομεία της Αθήνας, μεταφέρθηκαν σε γερμανικά στρατόπεδα και επέστρεψαν μετά τη λήξη του πολέμου. Τρεις μόνο διασώθηκαν κολυμπώντας προς τις ακτές. Ο ναύκληρος Αντώνης Αντωνίου, που βγήκε στην Ξυνόβρυση Πηλίου και ο ύπαρχος  Ηλίας Τσουκαλάς και ο υποκελευστής Τάσος Τσίγκρας, που βγήκαν στη Σκιάθο.

 

Μεταξύ των αιχμαλώτων του μοιραίου υποβρυχίου ήταν και ο Χριστόφορος Μανόπουλος, που πέθανε το 1988 και ο Κώστας Σταμούλης από τις Μηλιές, που επέστρεψε από τη Γερμανία, αλλά έκτοτε χάθηκαν τα ίχνη του. Ο Μανόπουλος ήταν μόνιμος αξιωματικός και αμέσως μετά την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα έφυγε και πολέμησε στην Κρήτη και από κει στη Μέση Ανατολή.  Επέζησε από το ναυάγιο, αφού πάλεψε με τα κύματα για τρεις ώρες, αλλά σύρθηκε αιχμάλωτος σε στρατόπεδο στη Γερμανία και επέστρεψε στην Ελλάδα μετά την τελική πτώση της Γερμανίας.

Επιστολή του Χ. Μανόπουλου στον Γ. Θωμά. Εφημερίδα Θεσσαλία 14 Σεπτεμβρίου 1971:

«Συμμετείχα σε όλα τα ηρωικά κατορθώματα του υποβρυχίου μας κατά τον Β΄ Παγκόσμιον Πόλεμον. Ήτοι στο βούλιαγμα των δύο ισπανικών φορτηγών και επιταγμένων υπό των Γερμανών. Στο βύθισμα φορτηγού σκάφους εντός του λιμένος Καρλοβασίου Σάμου. Στην απόπειρα να εισέλθωμε στο λιμάνι του Γυθείου και να βυθίσωμε εχθρικό πολεμικό σκάφος κ.λ.π. κ.λ.π. Διά τα κατορθώματα αυτά ετιμήθηκα, όπως και οι άλλοι συνάδελφοι του Κατσώνη, διά των παρασήμων «Πολεμικού Σταυρού» και «Εξαιρέτων Πράξεων» και ευχαριστώ τους τιμώντες με…»

Ο ίδιος αφηγείται τις τελευταίες δραματικές ώρες του Κατσώνη στον Γ. Θωμά ( Εφημερίδα Θεσσαλία, 18 Σεπτ. 1983, Το τέλος του Κατσώνη):

 « …Τότε κάναμε ταχεία κατάδυση, αλλά οι Γερμανοί μας ρίξαν βόμβες βυθού που μας βρήκαν και έτσι άρχισε το κακό. Άρχισε να χαλάει η πυξίδα, να χαλούν τα μηχανήματα, τα φώτα, οπότε αναγκασθήκαμε να βγούμε επάνω και να δώσουμε μάχη, αφού ήμασταν που ήμασταν χαμένοι. Είχαμε ένα κανόνι και ένα πολυβόλο και αρχίσαμε να ρίχνουμε. Έρριχναν και οι Γερμανοί με πολυβόλα και με κανόνια – ήταν πάρα πολύ εξοπλισμένο το καράβι τους σαν αστακός. Πολλά βλήματα λοιπόν έπεσαν επάνω μας, και το υποβρύχιο πάθαινε μεγάλες ζημιές. Σκοτώνεται η ομοχειρία του πολυβόλου, σκοτώνεται ο κυβερνήτης ο Λάσκος, σκοτώνεται ένας ύστερ’ απ’  τον άλλον, αλλά κρατούσαμε εμείς που ζούσαμε και πολεμούσαμε. Στο τέλος το γερμανικό ώρμησε πάνω μας και μας έκανε εμβολισμό, που έγινε αιτία να βουλιάξει πιο πριν το υποβρύχιο. Στο μεταξύ είχαν σταματήσει πια οι μηχανές, κι έτρεξαν οι μηχανικοί να τις διορθώσουν. Κι αυτοί όλοι φλόμωσαν μέσα και πήγαν χαμένοι. Στο πλωριό επίσης  υπόφραγμα είχε κλειστεί ο Μαντονανάκης, που ήταν ο προϊστάμενος τορπιλλητής, μαζί με άλλους πεντέξι και δεν θέλησαν να βγουν, πιστοί στον κανονισμό, επειδή, αν άνοιγαν την πόρτα κι έβγαιναν θα έμπαινε νερό και στο άλλο υπόφραγμα και θα πνίγονταν και οι άλλοι. Είχαμε δηλαδή εδώ μια αυτοθυσία αυτών των παιδιών.  

Εμείς προσπαθήσαμε να βγούμε από την έξοδο κοντά στη γέφυρα, αλλά βρήκα μεγάλες δυσκολίες γιατί συναντούσαμε πτώματα συναδέλφων. Ανοίξαμε λοιπόν την κάθοδο των αξιωματικών και ριχτήκαμε στη θάλασσα, αλλά εκεί που πηδούσα δέχτηκα βλήμα στο δεξί πόδι, και το πόδι μου έσπασε. Ήταν ζεστό όμως ακόμα και δεν το καταλάβαινα και κολυμπούσα να βγω προς το Πήλιο, προς το Προμύρι ή προς το χωριό μου την Τσαγκαράδα. Ήταν κοντά μου και ο Θυμαράς ο Νίκος, μεγάλος κολυμβητής, και του λέω: «Περίμενέ με, Νίκο, να έρθω κι εγώ», κι αυτός φώναξε «θα μας φτάσεις, θα μας φτάσεις». Αλλά χάθηκε αυτός εκεί στο πέλαγος, αν και δεινός κολυμπητής, θα τον έφαγε κάποιο ψάρι. Μολαταύτα, κρατούσαμε την ψυχραιμία μας και είχαμε μεγάλο πατριωτικό φρόνημα. Ήταν και τα νιάτα, βλέπετε τότε, εγώ ήμουν 24 χρονών. Είχαμε όμως και πειθαρχία τόση, ώστε αν μας έλεγε ο Λάσκος «θα πέσετε στη θάλασσα να σκοτωθείτε για την πατρίδα», θα το κάναμε. Λίγο πιο πέρα το υποβρύχιό μας χανόταν στο βυθό, παρασύροντας μαζί του πτώματα και ζωντανούς. Γερμανός πάντως δεν πάτησε απάνω του, ο Κατσώνης πέθανε ελεύθερος, με τη σημαία ψηλά, όπως ήταν, και κατατρυπημένος από τα βλήματα.»

Στα κείμενα του Χ. Μανόπουλου κάνει εντύπωση η σεμνότητά του, ο πατριωτισμός του, το ήθος του και ο πόνος του για τον χαμό των συντρόφων του, που τον χαρακτήριζαν και στη ζωή του.

Την περιπέτειά του μετά τη σύλληψή του ο Χρ. Μανόπουλος, ο επιζήσας ασυρματιστής, εξιστόρησε στην Νίτσα Κολλιού, που τη διέσωσε στο πολύτιμο έργο της, Άγνωστες Πτυχές Κατοχής και Αντίσταης 1941 - 44:

« Μας ανέβασαν στο δικό τους σκάφος και ύστερα μας πήγαν στην Αθήνα, στις φυλακές Αβέρωφ ή στο Σισμανόγλειο για νοσηλεία από τα τραύματα. Εγώ είχα τραύμα στο πόδι, με πήγαν στο νοσοκομείο και μετά στις φυλακές. Ως αιχμάλωτος πολέμου μας μετέφεραν αργότερα μαζί με Ιταλούς στη Γερμανία. Το ταξίδι μας έγινε με τραίνα που χρησιμοποιούνταν για μεταφορά ζώων. Δεν υπήρχαν παράθυρα, ούτε κρεβάτια, ούτε κουβέρτες. Για φαγητό μας έδιναν ένα ξεροκόματο από τα δικά τους στρατιωτικά ψωμιά. Ένα κομμάτι για όλο το διάστημα του ταξιδιού.

Κάπου στα σύνορα Γερμανίας- Αυστρίας, εμάς τους αιχμαλώτους μας πέρασαν από κλίβανο, προτού μας πάνε στα στρατόπεδα. Πλυθήκαμε σε ντους με ένα κομμάτι σαπούνι ο καθένας. Πολλοί συμπεράναμε ότι αυτά τα σαπούνια μπορεί να προέρχονταν από πτώματα Εβραίων. Ύστερα μας έβαλαν σε άλλον θάλαμο και στεγνώσαμε με ξερό ατμό.

Εμάς τους προερχόμενους από το Πολεμικό Ναυτικό και γενικά όλους τους συμμάχους, Άγγλους, Γάλλους, Αμερικάνους, Αυστραλούς, Νοτιοαφρικανούς και Ζηλανδούς, μας είχαν ξεχωρίσει από τους αιχμαλώτους στρατιωτικούς ξηράς και αεροπορίας. Μας είχαν μέσα σε έκταση περίπου τεσσάρων στρεμμάτων, με συρματοπλέγματα γύρω και σκοπούς Γερμανούς σε υψώματα, στις γωνιές. Μέναμε σε παράγκες, ανά 40, 50 ή 60 άτομα, και μέναμε σε ξύλινα κρεβάτια, ανά τρία, το ένα πάνω στο άλλο, με αχυρένια στρώματα. Για φαγητό παίρναμε από μαγειρείο που μας είχαν προσδιορίσει να το χρησιμοποιούμε μόνοι μας. Αλλά τα φαγητά μας ήταν πολύ λιτά. Προέρχονταν από γουλιά ή πατάτες σούπα, με συνέπεια να υποφέρουμε πολύ από πείνα. (Ας ληφθεί υπόψη ότι πρόκειται για αιχμαλώτους πολέμου και οι συνθήκες διαβίωσής τους δεν συγκρίνονταν με των πολιτικών αιχμαλώτων, που ουσιαστικά ήταν υπό εξόντωση).

Εκείνοι που υπέφεραν περισσότερο από όλους ήταν οι Ρώσοι. Τόσο κακή μεταχείριση είχαν που αν κανένας δικός τους πέθανε από τις κακουχίες, τον έθαβαν μέσα στην παράγκα για να μη γίνεται αντιληπτός ο θάνατός του και να καρπώνονται οι υπόλοιποι τη μερίδα του.

Κάθε φορά που οι Γερμανοί είχαν ήττα στο Μέτωπο, εμάς τους ναυτικούς του Πολεμικού Ναυτικού μας μετέφεραν για λόγους ασφαλείας από το ένα μέρος στο άλλο με τη συνοδεία στρατιωτικών. Και τα βράδια, ενώ οι συνοδοί μας κοιμόντουσαν σε διάφορα οικήματα, εμείς διανυκτερεύαμε στο ύπαιθρο. Από το κρύο το πρωί δεν λυγούσαν τα πόδια μας και δυσκολευόμαστε να περπατήσουμε. Μερικούς, ώσπου να συνέλθουν, τους φορτωνόμασταν στις πλάτες μας. Τελικά μας τοποθέτησαν στο ίδιο στρατόπεδο με τους ναυτικούς του Εμπορικού Ναυτικού. Μαζί μας ήταν και οι αιχμάλωτοι άλλου υποβρυχίου, του «Τρίτωνος», που βυθίστηκε από τον εχθρό, κοντά στον Κάβο Ντόρο. Το στρατόπεδό μας βρισκόταν ανάμεσα Βρέμη-Αμβούργο-Ανόβερο και ονομαζόταν Μάρλαγκουντ Μίλλαγκ Νορντ».

Αλλά η πατρίδα δεν άνοιξε στοργική αγκαλιά να δεχτεί αυτούς που επέστρεφαν σε άθλια κατάσταση από τα ναζιστικά στρατόπεδα Όχι μόνο δεν τους υποδέχονταν ως ήρωες, αλλά νέες ταλαιπωρίες τους περίμεναν, μόλις έφθαναν στο ελληνικό έδαφος. Ο Χρ. Μανόπουλος λίγο μετά την επιστροφή του, απολύθηκε από το Πολεμικό Ναυτικό κι εξορίστηκε. Ήταν απλώς ένας έντιμος άνθρωπος. (Μαρτυρία Περσεφόνη Μανοπούλου).

 

Κατερίνα Κουρκούμπα – Δελακουβία. Από το βιβλίο “Η Σκιάθος στα χρόνια της θύελλας”.

   Σημείωση 1) Για τον Τσουκαλά εδώ  και την διασωσή του εδώ. https://www.facebook.com/simea2016/posts/pfbid02y1fVgzzgbsG5yhVBLMuRzwJxcRNqfeS4gdDqRn8o3W38dKeGyJ8No87jiVrUm181l