ΤΣΙΓΓΑΝΟΙ

 

 

 

 

Zigeuner , Οι Τσιγγάνοι στα στρατόπεδα εξόντωσης (1)

Κείμενο : Απόστολος Κ.Αποστολάκης

Δεν ήταν μόνο οι Εβραίοι που αφανίστηκαν από το τις αρρωστημένες λογικές του γερμανικού Ναζισμού .Οι οπαδοί του Χίτλερ αλλά και μεγάλο μέρος της Γερμανικής κοινωνίας θεωρούσαν ότι και οι Τσιγγάνοι ήταν μία κατώτερη φυλή και δεν θα έπρεπε να υπάρχουν στην γερμανική επικράτεια . Το 1939 έβαλαν σε εφαρμογή σχέδιο ομαδικού εγκλεισμού σε πολλά στρατόπεδα συγκέντρωσης ειδικά για Τσιγγάνους ( zigeunerlager ),εκ των οποίων τα πιο γνωστά ήταν το Marzahn στο Βερολίνο και το Lackenbahc στο Σάλτσουμπουργκ της Αυστρίας . 

 

Στην συνέχεια ξεκίνησαν ομαδική σύλληψη Τσιγγάνων στην Γερμανία και Αυστρία και μεταφορά στην κατεχόμενη από το 1939 Πολωνία . Τους οδηγούσαν σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας σε συνθήκες απάνθρωπες με αποτέλεσμα να μην χρειάζεται η προαποφασισμένη εκτελεσή τους . Η πείνα ,το κρύο και οι κακουχίες έκαναν από μόνες τους την δουλειά .

 

Από το 1942, τόσο στις χώρες που είχαν προσαρτήσει ,Αυστρία , Τσεχοσλοβακία , όσο και στις χώρες που είχαν κατακτήσει ,προχώρησαν σε ομαδικές εκτελέσεις και βιομηχανική εξόντωση με αέρια και καύση στα κρεματόρια . Στα στρατόπεδα πριν τους εξοντώσουν, προχωρούσαν σε ψευτοεπιστημονικά ερευνητικά προγράμματα με ευθύνη του γιατρού (λοχαγού ) Δρ Γιοζεφ Μέγγελε. Σε όλα σχεδόν τα στρατόπεδα έκαναν διάφορα πειράματα σε επιλεγμένους κρατούμενους . Έγκυες γυναίκες , δίδυμοι και νάνοι είχαν την τιμητική τους .

                                                                    Δρ Γιοζεφ Μέγγελε.

Οι Ναζί προσπαθούσαν να προσδιορίσουν ποιος ήταν Τσιγγάνος βάσει σωματικών χαρακτηριστικών. Ο Δρ. Robert Ritter, παιδοψυχολόγος στο πανεπιστήμιο του Τύμπιγκεν ήταν το κεντρικό πρόσωπο της μελέτης των Τσιγγάνων . Ειδικότητά του ήταν η εγκληματική βιολογία, και εμμονικά προωθούσε την ιδέα ότι η συμπεριφορά των Τσιγγάνων οφείλεται σε φυλετικούς παράγοντες και όχι σε κοινωνικούς .Τον κοινωνικό αποκλεισμό δεν τον θεωρούσε σοβαρή αιτία της παραβατικότητας. 

 

Κεντρικό πρόσωπο στην ιδέα της φυλετικής θεωρίας ήταν και ο καθηγητής Χάνς Γκούντερ οποίος είχε και πρακτική συμμετοχή στην εξολόθρευση των Τσιγγάνων 

                                               Ο Χάνς Γκούντερ
 

Στις φιλικές προς την ναζιστική Γερμανία χώρες της Βαλτικής και του κατεχόμενου τμήματος της Σοβιετικής Ένωσης τους εκτελούσαν επί τόπου η με την μέθοδο των κινητών μονάδων . Οι κινητές μονάδες δοκιμάστηκαν σε βάρος των Τσιγγάνων , των Εβραίων και των κομουνιστών .Ήταν κλειστά φορτηγά αυτοκίνητα όπου έκλειναν ερμητικά μέσα τα υποψήφια θύματα και ενώ βρίσκονταν σε κίνηση διοχέτευαν τα καυσαέρια της μηχανής με αποτέλεσμα τον φρικτό θάνατο .Σε πολλά τέτοια φορτηγά είχαν την δυνατότητα να διοχετεύουν το θανατηφόρο Zyklon B

Στην Γαλλία της προδοτικής κυβέρνησης του Βισύ (1)οι Τσιγγάνοι είχαν την ίδια τύχη με τους ομοεθνείς τους στην κατεχόμενη Γαλλία . Φυλακίσεις , καταναγκαστικά έργα , εξόντωση στα στρατόπεδα Μπούχεβαλντ, Νταχάου , Ραβενσμπουργκ.

 

 

 

 

Την ίδια τύχη είχαν οι Τσιγγάνοι της Γιουγκοσλαβίας , της Ουγγαρίας ,της Μολδαβίας και λίγο λιγότερο της Ρουμανίας .

Δεν ξέρουμε σίγουρα ακόμα και σήμερα πόσοι Τσιγγάνοι εξολοθρεύτηκαν στην περίοδο της ναζιστικής φρίκης . Οι κυριότεροι λόγοι είναι δύο .

α) λόγω της νομαδικής ζωής που έκαναν και χωρίς να ζουν σε οργανωμένες κοινότητες , δεν ήταν πουθενά καταγεγραμμένοι .Μόνο στην Γερμανία υπήρχαν από το 1899 κατάλογοι στα μητρώα των εκκλησιών ,αλλά οι Γερμανοί μεταπολεμικά ποτέ δεν φανέρωσαν τον ακριβή αριθμό τους .

β) Οι Τσιγγάνοι δεν είχαν , ούτε έχουν ισχυρά λόμπυ όπως οι Εβραίοι για να ενδιαφερθούν και να αναδείξουν το θέμα . Το δράμα τους πέρασε σχεδόν απαρατήρητο .

Υπολογίζεται σε κάθε περίπτωση ότι το ¼ των Τσιγγάνων που ζούσαν σε κατεχόμενες από την γερμανία χώρες, εξολοθρεύτηκαν .Κάποιες πηγές που όμως δεν είναι σίγουρες ανεβάζουν τον αριθμό σε 2.5 εκατομμύρια .

Μετά τον πόλεμο η δυτική γερμανία δεν αναγνώρισε τις διώξεις των Τσιγγάνων , ούτε την συστηματική εξοντωσή τους .Θεώρησε ότι διώχτηκαν για εγκληματικές παραβάσεις και όχι για την φυλετική τους ιδιαιτερότητα . Στις 8 Απριλίου 1971 πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο το Πρώτο Παγκόσμιο Συνέδριο των Ρομά όπου μπήκαν οι βάσεις για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους σε διεθνές επίπεδο. Μόνο το 1979 το κοινοβούλιο της Ομοσπονδιακής Δυτικής Γερμανίας αναγνώρισε την διωξή τους ως φυλετική .Μόνο στους πρώην κάτοικους της γερμανίας αναγνώρισαν το δικαίωμα διεκδίκησης αποζημίωσης . Αλλά πλέον ήταν αργά . Όσοι είχαν επιζήσει το 1945 , είχαν πεθάνει το 1979 . Στους Τσιγγάνους των άλλων χωρών που προαναφέραμε δεν αναγνώρισαν απολύτως τίποτα.

Το 1990 στο 4ο Παγκόσμιο Συνέδριο Ρομά, που έγινε στην Πολωνία, αποφασίστηκε να καθιερωθεί η 8η Απριλίου ως Παγκόσμια Ημέρα των Ρομά.

Οι Ρομά αποτελούν τη μεγαλύτερη μειονοτική κοινότητα της Ευρώπης με πληθυσμό που ξεπερνάει τα 10 εκατομμύρια σε χώρες μέλη της Ε.Ε. και ειδικά στην περιοχή των Βαλκανίων

Το 2015 το Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο κήρυξε την 2α Αυγούστου ως >> ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΩΝ ΡΟΜΑ . Η ημέρα επιλέχτηκε γιατί αυτή τη ημέρα εξοντώθηκαν μαζικά στο Άουσβιτς 2897 παιδιά και γυναίκες .Τους εξοντωμένους ΡΟΜΑ της Ευρώπης τους υπολόγισε περίπου 500 χιλιάδες. Αυθαίρετο νούμερο και αυτό .

Στην Ελλάδα δεν είχαμε διώξεις Τσιγγάνων από το Ναζιστικό καθεστώς , ίσως γιατί όταν ανέλαβαν να διοικήσουν όλη την χώρα μετά την παράδοση των Ιταλών τον Σεπτέμβριο του 1943 , έβαλαν σαν προτεραιότητα να ξεκινήσουν από τους Εβραίους .Κακή μεταχείριση σίγουρα υπήρχε.

Κάποιοι Έλληνες Τσιγγάνοι συμμετείχαν στην εθνική αντίσταση με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον καπετάν Γύφτο του ΕΛΑΣ. https://www.mixanitouxronou.gr/tag/kapetan-gyftos/ 

 

 

 Δεν ήταν λίγοι οι Τσιγγάνοι που μεταπολεμικά διώχτηκαν άδικα ως όργανα των κομουνιστών .( απόφαση Έβερτ)

 

 

 

Σημείωση: 1 Τις τελευταίες δεκαετίες καθιερώθηκε το όνομα ΡΟΜΑ από την δική τους επιλογή, αφού αυτοαναφέρονται ως ρομ η ρομανί .

Είναι γνωστό ότι οι Τσιγγάνοι κατάγονται από περιοχές της Βόρειας Ινδίας και ήρθαν στην Ευρώπη τον 10ο και 11ο αιώνα πιθανά κυνηγημένοι λόγω κάποιου πολέμου .Αν και ασπάστηκαν τον Χριστιανισμό δεν αφομοιώθηκαν από τους ντόπιους πληθυσμούς, διατήρησαν την γλώσσα τους και παρέμειναν αποκλεισμένοι από τις τοπικές κοινωνίες .

2: Τα πρώτα χρόνια μετά την ήττα της, η Γαλλία χωρίστηκε στα δύο χωρίς την παρουσία Γερμανών στο νότο όπου σχηματίστηκε κυβέρνηση στο ΒΙΣΥ με πρόεδρο τον στρατάρχη Φιλίπ Πεταίν .

3) Ο Κουστουρίτσα με την καταπληκτική κιν.ταινία του και ο Μπρέγγοβιτς με την μουσική διασκευή Τσιγγάνικου μοτίβου. ανέδειξαν με τον καλύτερο τρόπο την ζωή των Τσιγγάνων https://www.youtube.com/watch?v=EZf00ad3G6o&t=8s

 

 

Πηγές : Εγκυκλοπαίδεια Ολοκαυτώματος ,Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια , Ergoma.gov.gr, Forum for istoria Levante ,Μηχανή του χρόνου ,Κατερίνα Προκοπίου , Αλέξανδρος Πηγαδάς, Μιχάλης Στούκας, Παύλος Μεθενίτης, Wikipedia ,αφιερώματα εφημερίδων 

 Από την σελίδα στο FB 

https://www.facebook.com/simea2016/posts/pfbid02E55hrQtxs9YpJGfaix3vdgQ2yfV8f2D5tAeRzBgoBK727E9QQjy6JWV7fES3b1Yol

ΟΙ ΤΣΙΓΓΑΝΟΙ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

 

ΟΙ ΤΣΙΓΓΑΝΟΙ ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΊΣΤΑΣΗ

 

Της Βασιλικής Λάζου (1)

 

 

 

Έργο του γλύπτη Χάρη Λαλέ

 

 

Τον ΕΛΑΣίτη Βασίλη Μήτρου «τον έμαθαν σε λίγο τα χωριά της Εύβοιας, τον έμαθαν οι ταγματασφαλίτες, τον έμαθαν οι Γερμανοί. "Ερχεται ο Γύφτος" έλεγαν οι τσολιάδες και έτρεχαν να κρυφτούν. "Πέρασε ο Γύφτος" έλεγαν στις γειτονιές και έτρεχαν να τον γνωρίσουν. Απέραντη αγάπη από τους σκλαβωμένους, άσβεστο μίσος από τους Γερμανούς και τους προδότες»

 

 

 

Λίγα είναι γνωστά για τους Ελληνες τσιγγάνους στην Κατοχή. Σποραδικές είναι οι αναφορές σε στοιχεία και περιορισμένες οι μαρτυρίες.
Οπως εκτιμά ο Δημήτριος Τσακίρης σε μια από τις ελάχιστες σχετικές εργασίες με θέμα «Η συμπεριφορά των κατοχικών δυνάμεων απέναντι στους Ελληνες Τσιγγάνους και πώς επέζησε αυτή η μειονότητα» (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 2004), η συμμετοχή των Τσιγγάνων στην Αντίσταση ήταν σχετικά περιορισμένη.

Ως μη εγγεγραμμένοι στα μητρώα αρρένων και του δημοτολογίου, οι Τσιγγάνοι στερούνταν την ιδιότητα του Ελληνα πολίτη με αποτέλεσμα να μην κληθούν να υπηρετήσουν τη στρατιωτική τους θητεία, σε αντίθεση με τους μόνιμα εγκατεστημένους, τους επονομαζόμενους «γύφτους», που υπηρέτησαν και πολέμησαν στο αλβανικό μέτωπο.
Η θεώρηση των πλανόδιων από το κράτος ως «αλλοδαπών» λειτουργούσε αρνητικά και για τις αντιστασιακές οργανώσεις. Αυτό επιτεινόταν από το γεγονός ότι πολλοί Τσιγγάνοι δεν γνώριζαν επαρκώς τα ελληνικά έχοντας έλθει από την Τουρκία με την ανταλλαγή του ’22 ούτε ήταν εξοικειωμένοι με τη χρήση όπλων και τον αντάρτικο τρόπο ζωής.

 

 

Σύμφωνα με τον ερευνητή: «Η μη ένταξη των Τσιγγάνων στην κοινωνία εμπόδιζε τη γνωριμία και επικοινωνία τους με τον υπόλοιπο πληθυσμό της χώρας, έτσι ώστε να μη γίνει δυνατό να αναπτυχθεί εκείνο το αίσθημα εμπιστοσύνης που απαιτείται στις δύσκολες συνθήκες για τον αντιστασιακό αγώνα σε μια κατεχόμενη χώρα».
Μεταπολεμικά οι δυσκολίες της επιβίωσης, ο αναλφαβητισμός, η συνεχιζόμενη περιθωριοποίηση της κοινότητας δεν επέτρεψαν τη ανασυγκρότηση της μνήμης των Ρομά για την Εθνική Αντίσταση.

 

Αντιστασιακή δραστηριότητα των Τσιγγάνων αποτυπώνεται ωστόσο σε ηρώα-μνημεία της Αντίστασης καθώς Τσιγγάνοι αγωνιστές της λευτεριάς έδωσαν τη ζωή τους στα δύσκολα χρόνια του πολέμου και της Κατοχής.

Ηταν ξημερώματα της 4ης Αυγούστου 1944 όταν στην οδό Χαμοστέρνας οι ναζί κατακτητές εκτέλεσαν έντεκα πατριώτες που είχαν συλλάβει στο μπλόκο της συνοικίας της Αγίας Σοφίας στον Ταύρο την προηγούμενη ημέρα.
Πριν από την εκτέλεση είχε ακολουθηθεί η συνήθης διαδικασία: Γερμανοί και ταγματασφαλίτες συγκέντρωσαν περί τους 300 κατοίκους στην πλατεία της γειτονιάς. Εκεί καθ' υπόδειξη κουκουλοφόρων έγινε η διαλογή.
Οι ναζί ξεχώρισαν δεκατρείς για εκτέλεση.

Από τις σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος έπεσαν έντεκα αγωνιστές, ενώ δύο κατόρθωσαν να γλιτώσουν. Ηταν όλοι τους Τσιγγάνοι, γεγονός που πιστοποιεί τον πάνδημο χαρακτήρα της Εθνικής Αντίστασης.
Ενα μνημείο με μια πλάκα με τα ονόματα των εκτελεσθέντων σε ένα κοντινό παρκάκι θυμίζει σήμερα τη θυσία των πατριωτών. Ιορδάνης Βασιλείου, Βαγγέλης Γεωργίου, Βασίλειος Γεωργίου, Απόστολος Ευαγγελίδης, Ιωάννης Βασαλούκος, Γεώργιος Σαράφογλου, Αριστείδης Σαρρής, Νίκος Σιακούρης, Λάζαρος Τσατσάνης, Γεώργιος Γεροντάκης, Παντελής Χρήστου.

 

 

Η μάχη της Λαμπούσας και ο θάνατος του «καπετάν Γύφτου»

 

Εναν μήνα αργότερα, στις 3 Σεπτεμβρίου 1944 στην τοποθεσία Λαμπούσα κοντά στην Κύμη στην Εύβοια οι μαχητές του 3ου Τάγματος του 7ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ με διοικητή τον Προκοπή Τζάνο ή Λόγγο έδωσαν ένα καθοριστικό κτύπημα στους Γερμανούς κατακτητές απαντώντας στη θηριωδία που προηγήθηκε τον Μάιο του 1944 στο Κακολύρι-Ταξιάρχες (πυρπόληση χωριού και εκτέλεση 30 κατοίκων).

Η μάχη ήταν σκληρή και πολύνεκρη. Το καλά οργανωμένο σχέδιο και ο ηρωισμός των ανταρτών και των εφεδροελασιτών αλλά και η αποφασιστική συμπαράσταση του λαού των γειτονικών χωριών συντέλεσαν στην τελική νίκη.

Οι Γερμανοί άφησαν στο πεδίο της μάχης δεκάδες νεκρούς, 57 τραυματίες και αιχμαλώτους. Οπως μετέδωσε στις 8 Σεπτεμβρίου 1944 στο δελτίο ειδήσεων ο ραδιοφωνικός σταθμός του Λονδίνου, «εις την Εύβοιαν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ εσημείωσαν αξιόλογον επιτυχίαν εξοντώσαντες ολοκληρωτικά γερμανικήν φάλαγγα, κινουμένην εκ Κύμης, εις την θέσιν Λαμπούσα. Η εξ 150 περίπου ανδρών γερμανική δύναμις εξοντώθη. Λάφυρα περιήλθον εις χείρας του ΕΛΑΣ, 10 αυτοκίνητα εκάησαν».

Από τους αντάρτες τραυματίστηκε σοβαρά και υπέκυψε αργότερα στα τραύματά του ο Τσιγγάνος καπετάνιος του ΕΛΑΣ Βασίλης Μήτρου με το ψευδώνυμο «Γύφτος».
Οπως αναφέρει στο βιβλίο του «Η νότια Εύβοια στην Κατοχή» ο καθοδηγητής του ΕΑΜ της νότιας Εύβοιας Θανάσης Τζάνος, «άξιος και φιλότιμος καθώς ήταν ο Βασίλης πήρε την πρώτη θέση στη δουλειά της οργάνωσης και έτρεχε στις πιο επικίνδυνες αποστολές που τον έστελναν. Μα ο Βασίλης ήταν ανήσυχος. Η δουλειά της πολιτικής οργάνωσης δεν τον ικανοποιούσε, ήθελε να ανέβει στο βουνό να γίνει αντάρτης, να πολεμήσει τους Γερμανούς με το όπλο στο χέρι... Στη μεγάλη του όμως επιμονή αναγκάστηκαν να τον αφήσουν και ο Βασίλης έτρεξε όσο μπορούσε γρήγορα για να βρεθεί εκεί που τον έσπρωχνε η καρδιά του, στον ΕΑΑΣ. Και εκεί δεν άργησαν να τον γνωρίσουν, γι’ αυτό πολύ γρήγορα τον αγάπησαν και τον εκτίμησαν. Τον έμαθαν σε λίγο τα χωριά, τον έμαθαν οι ταγματασφαλίτες, τον έμαθαν οι Γερμανοί. Έρχεται ο Γύφτος” έλεγαν οι τσολιάδες και έτρεχαν να κρυφτούν. “Πέρασε ο Γύφτος" έλεγαν στις γειτονιές και έτρεχαν να τον γνωρίσουν. Απέραντη αγάπη από τους σκλαβωμένους και τους φίλους, άσβεστο μίσος από τους Γερμανούς και τους προδότες».

 

 

 

Ο Βασίλης Μήτρου προτού σκοτωθεί στη μάχη της Λαμπούσας είχε ανατινάξει ύστερα από καταδίωξη ένα γερμανικό αντιτορπιλικό στο λιμάνι της Κύμης. Σε αυτό το περιστατικό, όπως και στη συμβολή του Βασίλη Μήτρου στο Εθνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Ναυτικό (ΕΛΑΝ), το ναυτικό της Αντίστασης, αναφέρεται η μαρτυρία που κατέθεσε με επιστολή του στο «Ιστορικά» της «Ελευθεροτυπίας» (21 Ιουνίου 2001) ο πλοιοκτήτης Δημήτρης Μεσαδάκος, γιος του διοικητή του ΕΛΑΝ Εύβοιας (Κοπετόν Φουρτούνα).

«Μεταξύ των καθηκόντων του ΕΛΑΝ Εύβοιας ήταν: α) Η υποδοχή των φορτίων που έστελναν οι σύμμαχοι στους Τσακαίους από τη Σμύρνη (όπλα, φάρμακα, αξιωματικούς της Αποστολής)
β). Η προώθηση με τα ίδια καΐκια ανθρώπων προ τη Σμύρνη (κυρίως διωγμένους Εβραίους)
γ). Κυρίως όμως η μετακίνηση ανταρτών για το άνοιγμα νέων μετώπων πολέμου με τους Γερμανούς και η αποφυγή εγκλωβισμού των ανταρτών όταν οι Γερμανοί χτένιζαν το νησί.

Θανάσιμος εχθρός των καϊκιών του ΕΛΑΝ ήταν η «Καταδίωξη», σκάφος μεγάλο, μεταλλικό, ταχύπλοο, με κανόνι που λιμενιζότανε στην άκρη του κυματοθραύστη της Κύμης. Αυτό το σκάφος των κατακτητών ο Βασίλης Μήτρου μαζί με έναν άλλο αντάρτη από τα μέρη της Κύμης το ανατίναξαν, αφού του τοποθέτησαν μαγνητικές νάρκες και απάλλαξαν το αντάρτικο από έναν κίνδυνο - διώκτη του. Στην ιστορία όμως ο Βασίλης Μήτρου θα μείνει γιατί στη σύντομη ζωή του κατάφερε να γίνει ο φόβος και ο τρόμος των Γερμανών και Γερμανοντυμένων. Ηταν ταλέντο στις μεταμφιέσεις, σβέλτος σαν αερικό, ψύχραιμος με σταθερό χέρι εκδίκησης, ειδικός στις ριψοκίνδυνες αποστολές ξεκαθαρίσματος καθαρμάτων που είχαν κάνει φόνους, βασανισμούς κ.λπ.

 

Είχε καταστεί τέτοια ψύχωση-φόβος στους Γερμανούς που και στο ξύπνιο τους έβλεπαν μπροστά τους τον Gypsen. Ηταν η περηφάνια μας και η συνείδησή μας. Θυμάμαι το δάσκαλό μας Βαγγέλη Καραμιχάλη (Βύρων) και τον πατέρα μου να τον έχουν στριμώξει να τον δείρουν, γιατί παρά τις υποσχέσεις του, στις μάχες πολέμαγε όρθιος.
Εμένα ο Βασίλης ήταν φίλος μου (εγώ 8 χρονών, αυτός 16), του έδινα τσιγάρα που έκλεβα από τους μεγάλους και αυτός σ’ αντάλλαγμα με άφηνε και έριχνα καμιά ριπή με το αυτόματό του. Ημουν περήφανος που είχα τέτοιο παλικάρι φιλαράκι και σε αυτόν ήθελα να μοιάσω μεγαλώνοντας. Επεσε στη μάχη της Λαμπούσας έξω από το Αλιβέρι (τους γονείς του -από τα μέρη της Λαμίας ήταν- τους σκοτώσαν οι Γερμανοί, ο αδελφός του έπεσε στη μάχη της Βάθειας). Σαν ελάχιστο φόρο τιμής έχω δώσει το όνομά του σ’ ένα μεγάλο ρυμουλκό της εταιρείας».

Ενα εντυπωσιακό μνημείο και μια προτομή του Βασίλη Μήτρου έχουν στηθεί σήμερα δίπλα από τον κεντρικό δρόμο στη Λαμπούσα για να τιμήσουν και να μνημονεύσουν το γεγονός.

«Λογιστήκαμε ως Κομμουνιστές, περάσαμε στρατοδικεία»

Αναφέρονται και άλλες περιπτώσεις Ρομά που συμμετείχαν στην Αντίσταση και έπεσαν θύματα της ναζιστικής βαρβαρότητας. Ρομά οπλίτες κατατάχθηκαν στον ΕΔΕΣ του Ζέρβα στην Ηπειρο. Αλλοι έλαβαν μέρος ως στρατιώτες στον ελληνοϊταλικό πόλεμο και αργότερα οργανώθηκαν στο ΕΑΜ - ΕΛΑΣ.

Σύμφωνα με μαρτυρίες, πολλοί Τσιγγάνοι από τα χωριά των Σερρών συμμετείχαν οργανωμένα στην Αντίσταση, κύρια μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ: «Πολλοί πήγαμε στο ΕΑΜ. Δημιουργήθηκαν πυρήνες (για διαφώτιση κ.λπ.). Πολεμήσαμε με τους Ελληνες, λογιστήκαμε ως Κομμουνιστές, περάσαμε στρατοδικεία. Κατέβαιναν αντάρτες και μας έπαιρναν. Μέσα στους βάλτους κρυβόμασταν. Το χωριό δεν ήξερε τι ήταν το ΚΚ. Μας έκαναν “κόκκινους”.
Εμείς αγωνιστήκαμε για την Απελευθέρωση. Καμιά 50ριά άτομα πήγαν στο ΕΑΜ... Στο χωριό δεν είχαμε Ταγματασφαλίτες, αλλά είχαμε την ΠΑΟ. Αυτοί ήταν επιστρατευμένοι, μας έπαιρναν να καλλιεργήσουμε τα χωράφια τους: να σπέρνουμε, να θερίζουμε και να παίρνουν τη σοδειά αυτοί, ως αγγαρεία, στον εμφύλιο...» (Δημήτρης Ντούσας, «Ρομ και φυλετικές διακρίσεις», Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα 1997).

 

 

 

«Οι Ες Ες μας έτριβαν τα πρόσωπα με τούβλα για να μας ασπρίσουν»

 

 

Η οικογένεια Βρυσάκη από τη Λιβαδειά στάλθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης με την υπόνοια της κατασκοπείας.
Ο 15άχρονος τότε Γιάννης Βρυσάκης σε μια από τις ελάχιστες καταγραμμένες εμπειρίες για τη δράση των Τσιγγάνων στην Κατοχή θυμάται: «Κάθε πρωί μάς έβγαζαν έξω και μάς έξυναν τα πρόσωπα. Οι Γερμανοί Ες Ες μας έτριβαν τα πρόσωπα με τούβλα για να μας ασπρίσουν. Είχαν κλομπ και χτυπούσαν όποιον δεν καθόταν. Αυτή η αθλιότητα κράτησε δέκα μέρες [...] Οι Γερμανοί ήθελαν να μας αφήσουν, αλλά παρενέβη ένας γερμανοτσολιάς.
“Αυτοί γυρνάνε συνεχώς, είναι κατάσκοποι” είπε στους Γερμανούς και μας κράτησαν». «Οι Γερμανοί» λέει ο Βρυσάκης «θα μας μετέφεραν σε στρατόπεδα. Αλλά παρενέβη ο αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός και μας άφησαν» (Ιωάννης Βρυσάκης, Προσωπική μαρτυρία στον Ian Hancock, μετάφραση Β. Μαρσέλος).
Αλλοι Ρομά κάλυπταν σιωπηλά ή υποστήριζαν ενεργητικά τους αντάρτες.

 

Οι Ελληνες Τσιγγάνοι δεν κυνηγήθηκαν ξεχωριστά, με την έννοια που αυτό έγινε σε άλλες βαλκανικές χώρες και πολύ περισσότερο στη ναζιστική Γερμανία, όπου εκατοντάδες χιλιάδες Τσιγγάνοι εξοντώθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Η αναστολή οποιοσδήποτε πιθανού στοιχείου εξόντωσης των Ελλήνων Ρομά εκτιμάται ότι σχετίζεται με την έλλειψη απογραφής των Ρομά. Αυτό δυσχέρανε τόσο τον εντοπισμό όσο και την κατασκευή μιας διακριτής διοικητικής κατηγορίας «Ρομά». (Γ. Γεωργίου, Μ. Δημητρίου, Ε. Πολίτου, συνεργάτες εκπαιδευτικού προγράμματος για τη σχολική και κοινωνική ένταξη των τσιγγανόπαιδων, ΥΠΕΠΘ - Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, «Ρομά: Κατοχή και Αντίσταση», «Ε-Ιστορικά» της «Ελευθεροτυπίας», 21 Ιουνίου 2001).

Στη Σίνδο δίπλα στον Γαλλικό ποταμό το 1943-44 υπήρχε στρατόπεδο συγκέντρωσης με μετακινούμενες οικογένειες Τσιγγάνων. Εκεί κοντά χτίστηκε μετά τον πόλεμο οικισμός των Τσιγγάνων ο οποίος στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη σημερινή του τοποθεσία και ονομάστηκε Αγία Σοφία.
Τσιγγάνοι καταγράφηκαν ανάμεσα στους άμαχους, θύματα αντιποίνων στον Παρακάλαμο Ιωαννίνων, στη Βοιωτία, τη Σκόδρα Πέλλας και σε χωριά της Θεσσαλονίκης.

 

Αρκετά ονόματα Τσιγγάνων είναι καταγραμμένα στο μνημείο που υπάρχει στο Γ' νεκροταφείο για τους εκτελεσθέντες στα μπλόκα.

 

 

1)  1)  Η Βασιλική Λάζου διδάσκει ιστορία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 

 

Αναθηματική πλάκα για τους 11 εκτελεσμένους στην Χαμοστέρνας