ΟΡΜΑΝ ΜΑΓΟΥΛΑ 24

 

ΟΡΜΑΝ ΜΑΓΟΥΛΑ  1944

 Ογδόντα χρόνια μετά 

 

 

 

Πραγματοποιήθηκε χθες  το ετήσιο μνημόσυνο για τους σαράντα εκτελεσμένους στον σιδηροδρομικό σταθμό ΟΡΜΑΝ ΜΑΓΟΥΛΑ -Κάτω Δασόλοφος Φαρσάλων, στις 31 Μαΐου 1944.

Στην εκδήλωση που διοργανώνει κάθε χρόνο η Τοπική Κοινότητα Δασόλοφου και  ο Δήμος Φαρσάλων, συμμετείχε και φέτος  αντιπροσωπεία του ΣΙΜΕΑ.

Ο ΣΙΜΕΑ εκπροσωπήθηκε από την πρόεδρο Αγγελική Νικολάου ,τον γ.γ Απόστολο Κ. Αποστολάκη , τον έφορο Νικόλα Φιλάρετο και αρκετά μέλη του συλλόγου 

 

Η εκδήλωση φέτος πραγματοποιήθηκε στην πλατεία του Άνω Δασόλοφου .Η μεγάλη νεροποντή των προηγούμενων ημερών , δημιούργησε προβλήματα στην πρόσβαση προς τον ιστορικό σιδηροδρομικό σταθμό όπου βρίσκεται το μνημείο των 40 εκτελεσμένων .(1)

Το στεφάνι εκ μέρους του ΣΙΜΕΑ, κατέθεσε το μέλος του Σωτήρης Χαλκιάς ,εγγονός εκτελεσμένου

 

Μετά την καθιερωμένη επιμνημόσυνη δέηση με τον τοπικό ιερέα, ακολούθησαν σύντομοι χαιρετισμοί από τους Νίκο Φωτίου πρόεδρο της τοπικής κοινότητας , Ιορδάνη  Εσκίογλου Δήμαρχο Φαρσάλων , Αδαμοπούλου Αναστασία εντεταλμένη σύμβουλο κοινωνικής συνοχής της Περιφέρειας Θεσσαλίας και Βασίλη Κοντορίζο πρώην δήμαρχο Πορταριάς.

Για την ιστορία , τα ¾ των εκτελεσμένων ήταν από την Μαγνησία και συγκεκριμένα από τα χωριά Άνω και Κάτω Λεχώνια , Άγιο Βλάσιο, Άλλη Μεριά , Πορταριά , Βόλο .

Ακολούθησε η κεντρική ομιλία από τον εκπαιδευτικό Άριστείδη Παπαδόπουλο, ο οποίος στον εξαιρετικό λόγο του, αναφέρθηκε και στην δράση  των δοσιλογικών οργανώσεων του Βόλου και της περιοχής.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι την απάνθρωπη αποστολή του απαγχονισμού, την είχαν αναλάβει τα φιλοναζιστικά δοσιλογικά  ΕΑΣΑΔ .Οι Γερμανοί απλά επέβλεπαν .

 

Ακολούθησε προσκλητήριο νεκρών από την κ.Βούλα Μπαλαμπάνη προϊσταμένη διεύθυνσης προγραμματισμού του Δήμου Φρσάλων και τον Απόστολο Κ.Αποστολάκη  .

 

Την ευθύνη της εξαιρετικά άρτιας  εκδήλωσης, είχε όπως κάθε χρόνο, η κ. Βούλα Μπαλαμπάνη

.

Στην εκδήλωση επίσης παραβρέθηκαν οι πρώην πρόεδροι της κοινότητας Χρήστος Βασιλόπουλος και Γιώργος Σπανός.

      

1)      Το μνημείο στήθηκε το 1950 χωρίς να αναφέρει την συμμετοχή των ΕΑΣΑΔΙΤΩΝ  στο έγκλημα , αλλά οι εκδηλώσεις άρχισαν να πραγματοποιούνται το 1980 με απόφαση του τότε προέδρου της κοινότητας ΔΑΣΟΛΟΦΟΥ Γιώργου Σπανού ο οποίος παραβρέθηκε  στην χθεσινή εκδήλωση.

 

ΟΜΙΛΙΑ­

ΟΡΜΑΝ ΜΑΓΟΥΛΑ –ΔΑΣΟΛΟΦΟΣ 31-5-2024

Ομιλητής: Παπαδόπουλος Αριστείδης- Συνταξιούχος εκπαιδευτικός

 

Καλημέρα σας,

Αιδεσιμότατε, κ. Δήμαρχε, κ. Αντιδήμαρχοι, κ. εκπρόσωποι συλλόγων και οργανώσεων κυρίες και κύριοι απόγονοι των αείμνηστων πεσόντων.

Βρεθήκαμε εδώ όπως κάθε χρόνο, 80 χρόνια μετά, σ’ αυτόν το μικρό τόπο. Βρεθήκαμε ως προσκυνητές των συνανθρώπων μας που θάφτηκαν εδώ. Οι οποίοι σαν σήμερα απαγχονίστηκαν.  Εμείς φτάσαμε προσκυνητές ευλαβικοί, επισκεπτόμενοι το άγιο σημείο θυσίας των Ελλήνων προγόνων μας. Αν και το προσκυνητάρι αυτό δεν έχει θρησκευτικές εικόνες, παρά μόνον ονόματα απλών αγιασμένων συνανθρώπων μας, στεκόμαστε με σεβασμό και δέος μπροστά του τιμώντας τα ιερά και όσια. Γιατί οι σαράντα συμπατριώτες μας δώσανε τη ζωή τους στην τότε δοκιμαζόμενη πατρίδα. Δώσανε τη ζωή τους για να μη χαθεί η ελπίδα! «Για να περάσει η Άνοιξη!» σύμφωνα με τον ποιητή Γ. Ρίτσο.

Η μέρα ήταν ζεστή κι ο κάμπος περίμενε την επόμενη που έμπαινε ο Ιούνιος. Στον εδώ σταθμό, θα έρθουν τα καμιόνια απ’ το Βόλο φορτωμένα πατριώτες. Η Κίτρινη Αποθήκη θα μετρούσε σαράντα λιγότερους κρατούμενους, που προσεχώς ήταν έτοιμοι να φορτωθούν στα τρένα για τα στρατόπεδα αναγκαστικής εργασίας της Γερμανίας. Ξεκίνησαν όμως νωρίτερα και στο δρόμο σταμάτησαν. Ανάμεσα ήταν και μία έγκυος, η μοναδική 26χρονη Πηλιορείτισσα.

Σε ζευγάρια οι κρατούμενοι με καταγωγή το Πήλιο, το Βόλο και την περιοχή της Λάρισας αποβιβάστηκαν βίαια και άρχισε γι’ αυτούς η διαδικασία εκτέλεσής τους. Κάποιος θα ρωτήσει: Γιατί αυτοί από την Κίτρινη Αποθήκη –σημείο κράτησης και βασανισμών- κι όχι άλλοι από άλλο σημείο της Θεσσαλίας; Η απάντηση είναι απλή. Έπρεπε για αντίποινα να εκτελεστούν 40 Έλληνες στη θέση 4 Γερμανών στρατιωτών που σκοτώθηκαν στη μάχη που λίγες μέρες πριν έγινε στον ίδιο χώρο, όταν οι ανταρτικές ομάδες του ΕΛΑΣ σταμάτησαν το τρένο, έδιωξαν κατεβάζοντας τους  Έλληνες επιβάτες και πολέμησαν με τους Γερμανούς φρουρούς και τους «Έλληνες» ταγματασφαλίτες του ΕΑΣΑΔ που τους συντρόφευαν. Οι αντάρτες είχαν ειδοποιήσει τους Γερμανούς και τα ΕΑΣΑΔια να παραδοθούν. Όταν αυτό δεν έγινε, ξεκίνησε μάχη. Εκεί κατάφεραν να σκοτώσουν 4 Γερμανούς και να συνεχίσουν την προστασία των σιτηρών του θεσσαλικού κάμπου που οι κατακτητές διεκδικούσαν, για να ταΐσουν το στρατό τους. Ήταν η διαρκής προστασία της παραγωγής, η γνωστή μάχη της σοδειάς, που στο διάβα της ελληνικής Ιστορίας, πολλές φορές, έσωσε τον ντόπιο πληθυσμό από την πείνα.

Τα ΕΑΣΑΔ, (μέλη του Εθνικού Απελευθερωτικού Συνδέσμου Αντικομμουνιστικής Δράσεως) όπως γνωρίζουμε, ήταν οι συνεργάτες των κατακτητών που όργωναν τη Θεσσαλία, βοηθώντας τους εχθρούς της πολύπαθης πατρίδας. Ήταν αυτοί που κυριαρχούσαν στο θεσσαλικό χώρο έχοντας έδρα το Δεμερλί -σήμερα Σταυρός, αλλά και σε πολλά χωριά της περιοχής μας όπου εξευτέλιζαν, τρομοκρατούσαν, λεηλατούσαν κι έκλεβαν τους κατοίκους,  βασάνιζαν και βοηθούσαν στις συλλήψεις και τις εκτελέσεις τους Γερμανούς. Στα Άνω Λεχώνια του Βόλου, τότε στις αρχές Απριλίου του 1944, μαζί με τα ΕΑΣΑΔ και τις Εθνικές Αντικομμουνιστικές Ομάδες (ΕΑΟ) δημιουργήθηκε και η Ανεξάρτητη Ομάδα Άνω Λεχωνίων. Οι ομάδες αυτές ανήκαν στο εθνικιστικό και αντικομμουνιστικό τόξο. Όπως διαβάζουμε στα Πρακτικά του Δήμου Παγασών –Βόλου, της 6^ης Αυγούστου 1944, «αρχηγός της ήταν ο Σπύρος Ραφτόπουλος με άνδρας σχεδόν κατά το σύνολον εξ Άνω Λεχωνίων… Αι ομάδες αύται είναι οπλισμέναι με ιδιόκτητα πιστόλια και περίστροφα και με όπλα χορηγηθέντα υπό των Γερμανών…» Ήταν ο αρχηγός ο γνωστός και διαβόητος Σπύρος Καλαμπαλίκης ο οποίος καταγόταν κι έμενε στον Άγιο Βλάσιο. Αυτός με τους παλικαράδες του ήταν ο φόβος και τρόμος των περιοχών και χωριών του Πηλίου, του Βόλου, της Θεσσαλίας, αλλά και της Εύβοιας και μεταπολεμικά πασίγνωστος για τα ανείπωτα κατορθώματά του!

Η Ομάδα Λεχωνίων είχε ως έδρα στο γνωστό λεχωνίτικο αρχοντικό Κοντού απ’ όπου ξεκινούσε τις δράσεις της. Το αρχοντικό διέθετε υπόγεια και πολλά δωμάτια που όλα εξυπηρετούσαν τους άνομους σκοπούς τους.  Είχε έδρα και τον οικισμό Πλατανίδια, από όπου ξεκινούσαν οι «εθνικές» εντός εισαγωγικών κινήσεις της, με επιστρατεύσεις καϊκιών, αλόγων κλπ. ανομιών. Εκεί ζούσαν κάποιοι ψαράδες με τις οικογένειές τους και κάποιοι άλλοι κατέφευγαν εκεί, για να κρυφτούν στα καλύβια τους. Τα ΕΑΣΑΔ είχαν χωρίσει και τις οικογένειες σε καλές -τις φίλα προσκείμενες σ’ αυτούς- και κακές τις αντίθετές τους.

Όλες αυτές οι ομάδες, αυτά τα ιδιότυπα «Τάγματα Ασφαλείας», έδρασαν ευτυχώς ένα μόνον εξάμηνο. Έδρασαν όμως ανθελληνικά και απάνθρωπα κατά του λαού που επεδίωκε την απελευθέρωσή του. Οι εκφοβισμοί, το πλιάτσικο, οι κλοπές, οι προδοσίες, οι εκτελέσεις αθώων συμπατριωτών κλπ «φιλάνθρωπες δράσεις», ήταν οι ανδραγαθίες τους! Σκοπός τους κύριος βέβαια, ήταν η «καταστροφή του κομμουνισμού» και η «εξουδετέρωση όλων των κινήσεων που ήταν πιθανό να βλάψουν τα εθνικά συμφέροντα».

 

Όταν έφυγαν οι προστάτες τους Γερμανοί, οι συνεργάτες τους περίμεναν τη νομή της οποιασδήποτε μεταπολεμικής εξουσίας. Άνθρωποι αριστεροί της Αντίστασης, μπήκαν στο κάδρο της νέας μέρας, περιμένοντας καλύτερες συνθήκες ζωής. Πολλοί, οι περισσότεροι, ακολούθησαν δύσκολους δρόμους υποφέροντας. Κάποιοι, της άλλης πλευράς συνεργάστηκαν με τους ισχυρούς, με τους κατακτητές. Πολλοί έφυγαν στο εξωτερικό μέχρι να περάσει η μπόρα.

 

Κι ας πάμε τώρα στην 31^η Μαΐου το πρωί, σαν σήμερα, όπου όλοι οι κρατούμενοι του Βόλου που τους είχαν φέρει εδώ, δέθηκαν ανά δύο με καλώδια. Έτσι οδηγήθηκαν στα πεύκα γύρω από το σταθμό και κρεμάστηκαν ημίγυμνοι σ’ αυτά. Κάποιοι κρεμάστηκαν από τις πόρτες των κτιρίων. Η 26χρονη Πηλιορείτισσα, η Ελένη Μαυρογιάννη –κομμουνίστρια και αγγελιοφόρος κατά την εφημερίδα ΤΥΠΟΣ- δεν καταδέχτηκε να αφήσει το δήμιό της να της βάλει το βρόγχο. Τον έβαλε μόνη της!

Εκεί στις αγχόνες τους έμειναν δυο μέρες οι εκτελεσθέντες. Ήταν σε κοινή θέα των επιβατών των τρένων, αιωρούμενοι. Τα σαρκοφάγα πτηνά εννοείται  πως τους κατέτρωγαν. Έμειναν εκεί σε κοινή θέα, για να βλέπουν οι διερχόμενοι επιβάτες του τρένου και να παραδειγματίζονται!

 

Αυτή βέβαια η πράξη των εκτελεστών –εκτός από τα αντίποινα- συσχετιζόταν με το πώς πήγαιναν οι πολεμικές επιχειρήσεις των δυνάμεων του Άξονα. Κι αυτές μόνον καλά δεν πήγαιναν και σίγουρα πίεζαν τους ναζί κατακτητές. Στα βορειοανατολικά της Ευρώπης, δυσκολεύονταν από τις Ρωσικές Δυνάμεις. Στα δυτικά οι Αγγλοαμερικανοί έσφιγγαν τον κλοιό. Στην Ελλάδα οι αντιστασιακές δυνάμεις που ήταν ενταγμένες στο Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής δεν τους άφηναν σε χλωρό κλαρί. Οι Ιταλοί αφοπλισμένοι έδωσαν χώρο στον ΕΛΑΣ, που διαρκώς τους παρενοχλούσε με αιφνιδιασμούς και επιθέσεις.

Από την άνοιξη ως και το καλοκαίρι του 1944 οι Γερμανοί της Θεσσαλίας είχαν βοηθούς τα ντόπια, εξοπλισμένα τάγματα ασφαλείας, τα μέλη του ΕΑΣΑΔ, τα διαβόητα. Κι αυτά όπως ειπώθηκε, επιδίδονταν σε πράξεις βίας, εξευτελισμού και ταπείνωσης αντιστασιακών και αμάχων. Στις θεσσαλικές πόλεις, οι μαζικές εκτελέσεις με τα πάμπολλα πτώματα στους δρόμους, όσο και στον θεσσαλικό κάμπο, ειδικά στις μάχες που έγιναν για τη σοδειά την ίδια εποχή, οι αγρότες και το ΕΛΑΣ συγκρούονταν συνεχώς με τους ντόπιους συνεργάτες τους και με τους κατακτητές.

 

Στον ΤΥΠΟ του Βόλου στις 2 Ιουνίου 1944, διαβάζουμε μέρος της Γερμανικής Ανακοίνωσης που επιβεβαιώνει όλα τα γεγονότα:

«Την 24-5-1944 κομμουνιστική τρομοκρατική ομάς επετέθη εναντίον αμαξοστοιχίας επί της γραμμής Τρικάλων-Βόλου και εις τον σταθμόν Ορμάν Μαγούλα τραυματίσασα και φονεύσασα αριθμόν τινά Γερμανών στρατιωτών… Εις αντίποινα διά την επίθεσιν ταύτην, απηγχονίσθησαν κατά τον στρατιωτικόν νόμον 40 πρόσωπα κρατούμενα παρά των Γερμανικών αρχών και καταγόμενα εκ της περιφερείας ταύτης άτινα καθώς απεδείχθη πλήρως ευρίσκοντο εις σχέσεις μετά των τρομοκρατικών ομάδων» Και ακολουθεί ο κατάλογος των απαγχονισμένων πατριωτών…

Στους νεκρούς πατριώτες που τα ονόματά τους είναι χαραγμένα στην πλάκα του μνημείου, αγαπητές και αγαπητοί προσκυνητές, βρίσκουμε και τρία που είχαν πατρίδα το χωριό του Αϊ- Βλάση του Πηλίου. Τυχαίνει να είναι η γενέτειρά μου, γι’ αυτό και θα αναφερθώ σ’ αυτά. Κι αυτά τα πρόσωπα το μόνον προσόν που είχαν, ήταν η ιδιότητά τους ως μέλη του ΕΑΜ–ΕΛΑΣ. Και ήταν μέλη του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, γιατί στα χωριά του Πηλίου ήταν σχεδόν όλοι οι κάτοικοι οργανωμένοι στην Αντίσταση.

Ο μεγαλύτερος σε ηλικία Δημήτριος Λούκας του Νικολάου, ήταν 58 ετών και εργάτης γης. Τότε ήταν μέλος του ΕΑΜ. Οικογενειάρχης φτωχός, με δύο μικρά παιδιά. Πιάστηκε στο χωριό, και όπως όλοι, οδηγήθηκε κρατούμενος στο Βόλο και απαγχονίστηκε εδώ, στο Ορμάν Μαγούλα. Το δράμα όμως της οικογένειας συνεχίστηκε με τα πολλά βάσανα και παθήματα που σημάδεψαν τη ζωή των παιδιών. Σήμερα δεν βρίσκεται κανένας απόγονός τους στη ζωή, αλλά εμείς τους θυμούμαστε μνημονεύοντάς τους.

Ο Νικόλαος Κοπτσιαλής του Κων-νου, ετών 24 γεννηθείς το 1920. Προερχόταν από πλούσια οικογένεια που είχε στην κατοχή της κτήματα και κοπάδια. Ο πατέρας του ήταν κρεοπώλης και έμπορος με καλή οικονομική επιφάνεια. Ο νεαρός Νίκος τότε είχε ενταχτεί στο ΕΑΜ και μετά ως «στρατιώτης του ΕΛΑΣ, συνέλαβε εθνικιστάς Έλληνας και ανήκει εις το Σύνταγμα θανάτου», όπως έλεγε η Ανακοίνωση των Γερμανών του Βόλου. Ο Κοπτσιαλής ως νέος και ευκατάστατος έκανε στο χωριό ζωή άνετη που ήταν αντικείμενο ζήλιας από πολλούς. Μεταξύ αυτών υπήρξε και ο συγχωριανός του, ο Σπύρος Καλαμπαλίκης που τον έβαλε στο μάτι. Έτσι μετά από προσωπική διαμάχη για τα μάτια μιας κοπέλας, αλλά και τις δραστηριότητές του τον συνέλαβε οδηγώντας τον σε κράτηση. Ο πατέρας του χρησιμοποίησε όλους τους τρόπους για να τον γλιτώσει με κύριο το χρηματισμό των γνωστών ΕΑΣΑΔιτών. Το πόσα χρήματα έδωσε είναι άγνωστο. Ωστόσο το αποτέλεσμα υπήρξε φρικτό. Κι όταν την επόμενη ημέρα έφτασαν εδώ οι τραγικοί γονείς επιθυμώντας να κατεβάσουν και να πάρουν το λείψανο του γιου τους, έφυγαν διωγμένοι κι απογοητευμένοι. Ευτυχώς την άλλη μέρα οι γυροχωριανοί της περιοχής τους κατέβασαν από τις αγχόνες τους και τους έθαψαν εδώ που βρισκόμαστε τώρα. Σ’ αυτό το προσκυνητάρι…

 

Ο νεότερος όλων, ο 23χρονος Βαΐτσης Κλειτσογιάννης του Κων-νου, εκ Καραμπασίου (έτσι ήταν η παλιά ονομασία του χωριού) γεννημένος το 1921. Ήταν μέλος του εφεδρικού ΕΛΑΣ. Όταν πιάστηκε από τους συνεργάτες των Γερμανών, ήταν φρουρός οπλισμένος με πιστόλι. Ήταν το πέμπτο παιδί της οικογένειας κι επειδή η οικογένεια είχε μπαχτσέδες, αλλά και βάρκα ψαρέματος έμενε και στα Πλατανίδια. Εκεί πιάστηκε, φυλακίστηκε, βασανίστηκε στην Κίτρινη Αποθήκη και τέλος έδωσε τη ζωή του, αφήνοντάς την στα πεύκα του σταθμού.

 

Αγαπητές και αγαπητοί,

Η θυσία των συμπατριωτών μας υπήρξε ένα από τα αμέτρητα γεγονότα της Κατοχικής Περιόδου. Σήμερα για μας είναι ένα μνημόσυνο. Είναι ένα καντήλι αναμμένο, μια λαμπάδα, που ογδόντα τώρα χρόνια καίει διαρκώς και μας καθοδηγεί φέγγοντας το δρόμο.

Καίει και φωτίζει εμάς τους απλούς ανθρώπους, που ζούμε τη ζωή μας στα χνάρια που οι ίδιοι νεκροί τράβηξαν. 

Καίει κι η φλόγα του μας δίνει δύναμη, να μην ξεχνούμε. Να μην ξεχνούμε τις δράσεις τους, τη γενναιότητά τους, το τέλος τους, τα οράματά τους. Τη θέλησή τους για μια πατρίδα ελεύθερη και δυνατή.

Πρέπει, να θυμόμαστε την εικόνα των άδικα χαμένων αδελφιών μας. Να θυμόμαστε τη λίστα των ονομάτων τους πάνω στην πλάκα, όπως τις θρησκευτικές εικόνες στα προσκυνητάρια. Και να κάνουμε το σταυρό μας γι’ αυτούς. Για να τους θυμάται ο Θεός.

Για να θυμάται εμάς και τα παιδιά μας και να μας χαρίζει υγεία, ειρήνη κι αγάπη σε μια πατρίδα πάντα ελεύθερη.

 

Ο Θεός να αναπαύει τις ψυχές των εκτελεσθέντων! Αιώνια η μνήμη τους!

Ζήτω η Ελλάδα!

 

Σας ευχαριστώ!

 

Η ματωμένη άνοιξη του 1944:

 

Η ματωμένη άνοιξη του 1944: Αφιέρωμα στην Ελένη Βαρσαμή-Χαλυβοπούλου 29-4-24

 

Κείμενο : Αγγελική Νικολάου 

 

 

 

Ανάμεσα στις δυναμικές γυναίκες του Βόλου που οργανώθηκαν από νωρίς στο αντιστασιακό κίνημα και σφράγισαν τον αγώνα με τον βίαιο θάνατό τους, ήταν η Βολιώτισσα Ελένη Βαρσαμή-Χαλυβοπούλου. Δασκάλα, με αστική καταγωγή, η Ελένη συμμετείχε επίσης ενεργά στον Βολιώτικο Οδηγισμό.

 Το 1937 η νεαρή Νίκη Λυμπέρη (μετέπειτα Σαμαρά), μαθήτρια της Εμπορικής Σχολής Βόλου, εμπνευσμένη από την Αιγυπτιώτισσα Οδηγό Ισμήνη Ψυχούλη, δημιουργεί τον πρώτο πυρήνα του Βολιώτικου Οδηγισμού, με αρχηγό της 1^ης Ομάδας της Ιωάννα Σαράτση και πρώτη τοπική έφορο την Ελένη Χαλυβοπούλου, παντρεμένη ήδη με τον εμπορικό αντιπρόσωπο Αριστομένη (ή Αριστοφάνη) Χαλυβόπουλο.  Στη θέση αυτή, στην οποία παρέμεινε μέχρι την αυτοδιάλυση του Σώματος το 1939, η Ελένη έδειξε τις οργανωτικές της ικανότητες, τις οποίες εξέλιξε αργότερα ως Διευθύντρια στη Λέσχη Εργαζομένου Κοριτσιού.

 

Η Λέσχη Εργαζομένου Κοριτσιού ιδρύθηκε από τον αμερικανικό φιλανθρωπικό οργανισμό «Περίθαλψη Εγγύς Ανατολής» (Near East Relief), που είχε δραστηριοποιηθεί στην Ελλάδα κυρίως μετά το 1922, για την παροχή βοήθειας στους Μικρασιάτες πρόσφυγες. Ρητός σκοπός της ίδρυσης της Λέσχης ήταν η μόρφωση, καλλιέργεια και ψυχαγωγία των νεαρών εργαζόμενων Ελληνίδων. Στον Βόλο το σωματείο με την επωνυμία «Λέσχη Εργαζομένου Κοριτσιού Βόλου» ιδρύεται  το 1956, με την αρ. 623/23.05.1956 Απόφαση του Πρωτοδικείου Βόλου. Φαίνεται όμως πως η Λέσχη έχει ξεκινήσει τη λειτουργία της στον Βόλο ήδη από τη δεκαετία του ’30. Για την ίδρυση και λειτουργία της μάλιστα αγωνίστηκε ιδιαίτερα ο δημοσιογράφος και πολιτικός Αλέξανδρος Μέρος, διευθυντής του «Ταχυδρόμου», ο οποίος φέρεται να συνεργάστηκε στενά με τη Χαλυβοπούλου. Η Λέσχη τότε στεγαζόταν πίσω από τα Δικαστήρια της πόλης, στην οδό Γαλλίας. Όπως αναγράφεται στο καταστατικό του σωματείου, «σκοπός του συλλόγου είναι η μόρφωσις και ψυχαγώγησις των μελών, η πραγματοποίησις μορφωτικών συγκεντρώσεων και διαλέξεων […], η δημιουργία βιβλιοθήκης και γενικώς η διά παντός νομίμου μέσου και τρόπου εξύψωσις του πνευματικού επιπέδου των μελών του συλλόγου».

 

Στον Βόλο, αμέσως μετά τη συγκρότηση του ΕΑΜ στις αρχές του 1942 από τον Κώστα Γαμβέτα, οι γυναίκες αρχίζουν να οργανώνονται σε χωριστές ομάδες. Αναφέρει χαρακτηριστικά η Μαρία Ζωιτοπούλου  «[…] άρχισα να επισκέπτομαι τις γνωστές μου, μια – μια. Κατέληξα στην Ελένη Χαλυβοπούλου η οποία και ανέλαβε την όλη οργάνωση […]». Έτσι, συγκροτήθηκε το ΕΑΜ Γυναικών Βόλου με τομεάρχη την Ισμήνη Δρόσου και  τμήματα στις διάφορες συνοικίες της πόλης. Επιπλέον, συγκροτήθηκαν γυναικείες αντιστασιακές ομάδες στις μεγάλες βιομηχανίες της πόλης που απασχολούσαν κυρίως γυναικείο πληθυσμό, με κυριότερη την καπνοβιομηχανία του Ματσάγγου.

Την ίδια περίπου εποχή, οι ΕΑΜίτες Λούσης και Πολυχρονιάδης πραγματοποιούν στον Βόλο μυστικές συναντήσεις με παράγοντες της τοπικής κοινωνίας που δεν ήταν εαμίτες ή ανήκαν στην ΕΛΑΣΟΜ (Εθνική Λαϊκή Απελευθερωτική Οργάνωση Μαγνησίας). Σε αυτές τονιζόταν ο εθνικός χαρακτήρας της δράσης του ΕΑΜ πέρα από τον κοινωνικό-ταξικό. Τότε προσχώρησαν στην οργάνωση ένα πλήθος ατόμων από τα μεσοαστικά και αστικά στρώματα: ο φιλελεύθερος νομάρχης, στρατηγός σε αποστρατεία Δημήτριος Ψιάρρης, ο στρατηγός Κώστας Τσαμάκος, ο διευθυντής της Εμπορικής Τράπεζας Κ. Δονδολίνος, ο δικηγόρος Θ. Κλαψόπουλος, οι γιατροί Γ. Τζάνος και Ι. Κονταράτος. Ανάμεσα σε αυτούς και ο σύζυγος της Ελένης, έμπορος, Αρ. Χαλυβόπουλος.

Στη Λέσχη Εργαζομένου Κοριτσιού, η έξυπνη και δραστήρια Ελένη δίνει τη μάχη διοργανώνοντας πολιτιστικές εκδηλώσεις, που μόρφωναν και καλλιεργούσαν τη νεολαία του Βόλου και παράλληλα εξύψωναν το φρόνημα του λαού. Μια τέτοια εκδήλωση στην Κατοχή ήταν η Έκθεση Ζωγραφικής του Κώστα Ζήση. «Η Έκθεση Ζήση είχε σημειώσει μεγάλη επιτυχία και κόσμος πολύς ανεβοκατέβαινε στη Λέσχη», διαβάζουμε στη μαρτυρία του Δημήτρη Λέτσιου στη Νίτσα Κολιού. Τις εκδηλώσεις παρακολουθούσαν και πολλοί εργάτες και εργάτριες της καπνοβιομηχανίας Ματσάγγου.

 

Συγχρόνως, η Ελένη Χαλυβοπούλου έχει επαφές με τα μέλη της ΕΠΟΝ και προσπαθεί να προωθεί τις δράσεις τους. Έτσι, στο φύλλο της 16^ης Απριλίου 1944 της εφημερίδας «Νεανική Δράση», ενός μικρού δισέλιδου που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 1944 με υπεύθυνους τους Α. Σκλείδη, Λ. Πορτοκάλογλου και Κ. Λέτσο και αποτύπωνε την αλλαγή που επέφερε ο πόλεμος και η Κατοχή στη σκέψη και τη δράση των νέων του Βόλου, διαβάζουμε: «Μια Κυριακή του Φλεβάρη στην αίθουσα της Λέσχης Εργαζόμενου Κοριτσιού, ο πρωτοπόρος Λευτέρης Πορτοκάλογλου μίλησε σε φιλότεχνο ακροατήριο για την πατρίδα, τη ζωή και το έργο του Νορβηγού λογοτέχνη Κνουτ Χάμσουν». Το φύλλο αυτό του Απριλίου ήταν το τελευταίο της «Νεανικής Δράσης». Ό,τι φρικτό ακολούθησε δεν επέτρεψε τη συνέχιση της έκδοσης.

 

Εκείνη τη ματωμένη άνοιξη του ’44 οι Γερμανοί και οι δωσίλογοι συνεργάτες τους, τα διαβόητα ΕΑΣΑΔια, επιδίδονταν σε όργιο συλλήψεων, φυλακίσεων, βασανισμών, βιασμών και εκτελέσεων πολιτών που ήταν οργανωμένοι ή βοηθούσαν το αντιστασιακό κίνημα, τόσο από τα εργατικά όσο και από τα αστικά στρώματα του Βόλου. Είχαν ήδη φυλακιστεί ο Τζάνος και ο Δονδολίνος. Ο κλοιός φαινόταν να σφίγγει και για το ζεύγος Χαλυβόπουλου. Το βράδυ πριν την εκτέλεση η Χαλυβοπούλου επισκέφτηκε τη Δρόσου στο σπίτι της και της έδωσε ένα μάτσο με αντιστασιακές εφημερίδες να τις κρύψει στο υπόγειο. Η Δρόσου κράτησε τα έντυπα καθησυχάζοντάς την ότι αυτές δεν διατρέχουν κίνδυνο. 

 

 

Το ίδιο βράδυ οι ΕΑΣΑΔίτες συνέλαβαν την Ελένη και τον σύζυγό της μέσα στο σπίτι τους, μπροστά στα μάτια του γιου τους Αλέκου και της υπηρέτριας. Τους υποχρέωσαν να περιμένουν στην αυλή και, αφού πλιατσικολόγησαν, τους οδήγησαν προς την οδό Ιωλκού και τους εκτέλεσαν. Το επόμενο πρωί, τα δύο πτώματα κείτονταν στο πεζοδρόμιο, στη γωνία των Δικαστηρίων, ενώ το αίμα είχε κυλήσει και είχε φτάσει μέχρι το μέσον της οδού Ιωλκού. Η Λευκοθέα Παπαϊωάννου, μαθήτρια του Γυμνασίου Θηλέων, που στεγαζόταν στο σημερινό κτήριο της Βιβλιοθήκης Κυριαζή, θυμάται χαρακτηριστικά: «Δεν μπορούσαμε εμείς οι νεαρές μαθήτριες, πηγαίνοντας για το σχολείο και περνώντας από την πλατεία Ελευθερίας, να αντικρίζουμε τους κρεμασμένους πατριώτες από τις ακακίες που βρίσκονταν εκεί ούτε μπορούσαμε να ξεχάσουμε το αίμα από τη δολοφονία του ζεύγους Χαλυβόπουλου, μπροστά από την πόρτα των Δικαστηρίων, που ξεράθηκε […]». Σύμφωνα επίσης με τη μαρτυρία της Έφης Κοτσαρίνη-Παπά, μια καπνεργάτρια του Ματσάγγου περνώντας βούτηξε το μαντήλι της στο χυμένο αίμα της Χαλυβοπούλου, το πήρε μαζί της και είπε στις συναδέλφισσές της πως δεν θα το αποχωριστεί ποτέ.

 

Λίγες μέρες αργότερα, η παράνομη εφημερίδα του ΕΑΜ Μαγνησίας «Αναγέννηση», στο άρθρο με τίτλο «Τρομοκρατία», σημειώνει: «Ατελείωτη είναι η σειρά των κακουργημάτων. Την πρώτη μέρα οι γενίτσαροι ΕΑΣΑΔ σκότωσαν τον γέρο τσαγκάρη Μαστρογιάννη… γιατί τους κοίταξε! Έσυραν τη νύχτα από τα σπίτια τους και δολοφόνησαν στο δρόμο τον Αθηνιώτη, τον Χατζόπουλο, τον παραγγελιοδόχο Χαλυβόπουλο και τη γυναίκα του και άλλους πολλούς, με μια σφαίρα στον τράχηλο κατά τη χιτλερική μέθοδο».

 

Η δολοφονία της Ελένης Χαλυβοπούλου δεν άφησε ασυγκίνητο τον μαέστρο της χορωδίας του 54^ου Συντάγματος ΕΛΑΣ Ντίνο Πάντα. Στο επικολυρικό του έργο με τον τίτλο «Φυλάκιο στην οξιά», γραμμένο το 1944 κάτω από τις οξιές του Πηλίου, στο οποίο παρουσιάζει σκηνές από τη ζωή των ανταρτών και από την κατάσταση που επικρατούσε την ίδια εποχή στην πόλη του Βόλου, ο ευαίσθητος καλλιτέχνης και αγωνιστής αφιερώνει μερικούς στίχους στον μαρτυρικό θάνατο του ζεύγους Χαλυβόπουλου:

Πάει κι ο Τζάννας ο γιατρός, πάει κι η Χαλυβοπούλου

της Λέσχης η Διευθύντρια των κοριτσιών. Τη δόλια

απ’ του ύπνου το κρεβάτι της την άρπαξαν τη νύχτα

και τηνέ σφάξαν σαν τραγί μαζί με τον καλό της

τον σύζυγο. Στην Ιωλκού, μπροστά στα Δικαστήρια

ήταν ριχμένοι. Βάρβαρα πολύ τους θανατώσαν              

τι εκεί στον τοίχο τα μυαλά τους ήταν κολλημένα,

το αίμα πλημμύρα, τα μεριά τους παραμορφωμένα! […]

 

Αργότερα, το 1962, ο γιος τους Αλέξανδρος, στην Αίτηση για αποζημίωση που θα καταθέσει στο Πρωτοδικείο, θα γράψει μεταξύ άλλων: «Το γεγονός της τοιαύτης δολοφονίας των προσφιλεστάτων γονέων μου […] ενεποίησε τότε μεγίστην εντύπωσιν εις ολόκληρον την πόλιν του Βόλου και εχαρακτηρίζετο ως κατ’ εξοχήν πράξις διωγμού διά λόγους αντιθέσεως προς την εθνικοσοσιαλιστικήν θεωρίαν».

 

 

 

Πηγές:

Αρχειακές Συλλογές ΓΑΚ Μαγνησίας, Λέσχη Εργαζομένου Κοριτσιού Βόλου, Λάζαρος Αρσενίου, Νίτσα Κολιού, Τασούλα Βερβενιώτη, Θανάσης Βογιατζής, Νίκος Στουρνάρας, Δημήτρης Κωνσταντάρας-Σταθαράς, Δημήτρης Παντελοδήμος, Μαρία Κοσκινά.

 

9η Μαη 2024

 

Ο ΣΙΜΕΑ  διοργάνωσε επετειακή εκδήλωση για να τιμήσει την 9^η του Μάη και τα 60 εκ. νεκρούς του 2ουΠολέμου με προσκεκλημένο ομιλητή τον διδάκτορα ιστορίας Τάσο Κωστόπουλο .

Το θέμα της ομιλίας ήταν :  Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΗΤΤΗΘΗΚΕ. ΑΠΟ ΤΟΝ 2^ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ ΣΤΟΝ ΨΥΧΡΟ ΠΟΛΕΜΟ ΄

Ο ομιλητής αναφέρθηκε στους μηχανισμούς ενσωμάτωσης  των πρώην ναζί  στην Γερμανία , των πρώην φασιστών στην Ιταλία και των πρώην δοσιλόγων στην Ελλάδα .

Αναφέρθηκε πως εκπαιδεύτηκαν στις Ενωμένες Πολιτείες, στελέχη των μυστικών υπηρεσιών  της Ναζιστικής Γερμανίας και τον τρόπο που στελέχωσαν στην συνέχεια την Δυτική Γερμανία .

Αντίστοιχες πρακτικές εφαρμόστηκαν στην Ιταλία με τα στελέχη του Φασιστικού κόμματος του Μουσολίνι .

 

 Ο Τάσος Κωστόπουλος με τον χειμαρρώδη λόγο του γοήτευσε τους παρευρισκόμενους και απάντησε σε αρκετές ερωτήσεις .

 

 

Την εκδήλωση συντόνισε ο Γραμματέας του ΣΙΜΕΑ  Απόστολος  Κ. Αποστολάκης  ο οποίος στον προλογό του τόνισε ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε τα 60 εκ νεκρούς  -θύματα του φασισμού, όπως δεν πρέπει να ξεχνάμε τους νεκρούς της πολύπαθης Παλαιστίνης αλλά και όλων των εμπόλεμων περιοχών

Η  εκδήλωση σημείωσε επιτυχία καθώς παραβρέθηκε   αρκετά μεγάλος αριθμός μελών και φίλων του ΣΙΜΕΑ ,παρά την δυσκολία που παρουσίαζε η μέρα ,καθώς πολλοί φίλοι μας δεν είχαν επιστρέψει από την Πασχαλιάτικη απόδραση .

 Ευχαριστούμε το Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΠΘ και ιδιαίτερα τον πρόεδρο κ. Λουκά Ζαχείλα για την παραχώρηση της αίθουσας και το τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας (ΙΑΚΑ) του Παν.Θεσσαλίας για την αιγίδα που επίσης παραχώρησε .

Σήμερα κλιμάκιο του ΣΙΜΕΑ  παραβρέθηκε στην κατάθεση στεφάνων που διοργανώθηκε από την Περιφέρεια Θεσσαλίας . Το στεφάνι του ΣΙΜΕΑ κατέθεσε το ιδρυτικό μέλος του συλλόγου Λεωνίδας Μαυρογιάννης.