ΠΡΟΒΑ ΤΖΕΝΕΡΑΛΕ

 

ΠΡΟΒΑ ΤΖΕΝΕΡΑΛΕ 

 

 

 

 Κείμενο: Απόστολος Κ. Αποστολάκης

 

 

 

Σήμερα συμπληρωθήκαν  ογδόντα χρόνια από την 11^η Ιουλίου του 1942 όταν οι Γερμανοί Ναζί εφάρμοσαν την πρόβα τζενεράλε στον καταδιωγμό και το ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Η μόνη διαφορά είναι ότι τότε η 11^η Ιουλίου ήταν Σάββατο. Η επιχείρηση χαρακτηρίστηκε ημέρα απογραφής για την καταναγκαστική εργασία που προόριζαν τους Έλληνες Εβραίους για να υπάρχει δήθεν ίση μεταχείριση με τους Χριστιανούς Έλληνες που χρησιμοποιούνταν στα Γερμανικά οχυρωματικά έργα. Δεν έπιασε βέβαια τους Ναζί πόνος για ισότητα και δικαιοσύνη . Χρησιμοποιήθηκε σαν τέχνασμα για να στρέψουν τους Έλληνες Εβραίους ενάντια στους Χριστιανούς.

Ήδη το κλίμα για τους Σεφαραδίτες Εβραίους της Θεσσαλονίκης δεν ήταν καλό από την δεκαετία του τριάντα (1)  

Εκείνη την ημέρα  στην πλατεία Ελευθερίας, ημέρα ιδιαίτερα ζεστή , κάτω από τον καφτό ήλιο του Ιουλίου , οι Γερμανοί ναζί εφάρμοσαν εξευτελιστικά καψόνια οδηγώντας   9.000 Έλληνες Εβραίους σε καταστάσεις λιποθυμίας λόγω αφυδάτωσης και ξυλοδαρμού .

 Ο Φρίντριχ Χάινε, αξιωματούχος της Γερμανικής  Διοίκησης Θεσσαλονίκης, αποφάσισε και εφάρμοσε  την απογραφή όλων των  αρρένων Εβραίων από 18 ως 45 ετών, για  να δουλέψουν στην εταιρεία Μίλλερ η οποία είχε αναλάβει τα έργα που της ανέθετε η  τεχνική υπηρεσία  του Γερμανικού στρατού

Μέχρι  τον Οκτώβριο του 1942 χρησιμοποίησαν 3.500-5.000 Εβραίοι  στην κατασκευή δρόμων και στα μεταλλεία της Βόρειας Ελλάδας. Υπολογίζεται ότι στο  διάστημα δυόμισι μηνών, πέθαναν λόγω κακουχίας η τραυματισμών κάποιες εκατοντάδες. Λόγω των γεγονότων που ακολούθησαν σοβαρή απογραφή δεν διασώθηκε αλλά πολλές μαρτυρίες μιλούν για 200-300 νεκρούς .

Η Ισραηλιτική Κοινότητα σε μία απελπισμένη προσπάθειά να βελτιώσει την ζωή  των  ομόθρησκων , κατέληξε σε οικονομική συμφωνία με τον διαβόητο   Μαξ Μέρτεν να πληρώσει  στους Γερμανούς δύο  δισεκατομμύρια δραχμές, ως κίνητρο  να αυξηθούν οι μισθοί για  να προσληφθούν χριστιανοί εργάτες και να απαλλαγεί ένα μεγάλο μέρος των Εβραίων.

 

Τα βάσανα όμως δεν τέλειωσαν εκεί. Συνεχίστηκαν με τα γνωστά επακόλουθα που ονομάζουμε ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ, το πλιάτσικο των Εβραϊκών περιουσιών , η λεηλασία και καταστροφή των συναγωγών ,η καταστροφή του Εβραϊκού νεκροταφείου.   

Εννιά μήνες μετά στις 5 Μαρτίου 1943, ο επικεφαλής ραβίνος Τσβι Κόρετς (2) έβαζε  την υπογραφή του στην  ακόλουθη ανακοίνωση: «Καλούμε τους ομόθρησκούς μας να διατηρήσουν όλη την ηρεμία των και την ψυχραιμία, να μην παρασυρθούν από τον πανικόν, να μη δίδουν πίστη εις τας ανησυχητικάς διαδόσεις, που όλες είναι δίχως βάση. Ο καθένας πρέπει να εξακολουθεί να ασχολείται ήρεμα με τις εργασίες του και να εμπιστεύεται εις τους διευθύνοντας την Κοινότητα». Λίγες μέρες αργότερα ο ίδιος ο αρχιραβίνος ανακοίνωνε στους ομόθρησκούς του ότι όλος ο Εβραικός πληθυσμός θα μεταφέρονταν  στην Κρακοβία. Μεγάλη η ευθύνη του ακόμα και αν δεν γνώριζε ότι ο προορισμός ήταν οι φούρνοι του θανάτου. Υπήρχαν σημάδια , υπήρχαν προειδοποιήσεις. Υπήρχαν οι περιπτώσεις των μικρών Εβραϊκών κοινοτήτων της Κρήτης που καταγράφηκαν για προφανείς λόγους τον Σεπτέμβριο του 41

O Εβραίος Μωυσής Μπουρλάς ο οποίος ήταν στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, γράφει στα απομνημονεύματά του: «Δεν φόρεσα ούτε στιγμή το κίτρινο άστρο. Γυρνούσα στις συνοικίες και στην πόλη μαζί με Χριστιανούς για να στρατολογήσουμε νέες και νέους Εβραίους για ν' ανέβουν στο βουνό, στην Αντίσταση».

Σημείωση 1) Σε προηγούμενη ανάρτηση είχαμε άρθρο του Σπύρου Κουζινόπουλου για το Αντιεβραϊκό κλίμα στην Θεσσαλονίκη.

2) Η τύχη του Κόρετς ήταν η ίδια με των άλλων Εβραίων που έφταναν στα στρατόπεδα του θανάτου . Θάνατος . Απλά πρόλαβε ο τύφος  

3) Η Μαρία Καβάλα ήταν καλεσμένη του ΣΙΜΕΑ τον Νοέμβριο του 2019 με θέμα την καταναγκαστική εργασία επί Γερμανικής κατοχής

Πηγές: Μαρία Καβάλα(3) , Πολυχρόνης Ενεπεκίδης 1996, Αθανασία Μελέκου,Μάρκ Μαζάουερ, Χάγκεν Φλάισερ,Ιάσων Χανδρινός, Σπύρος Κουζινόπουλος,ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ για ΜΑΞ ΜΕΡΤΕΝ https://www.mixanitouxronou.gr/pios-itan-o-nazi-max-merten-pou-odigise-sto-aousvits-50-chiliades-evreous-tis-thessalonikis-vinteo-me-sigklonistikes-martiries-epizonton/

 

 Εκδήλωση 2Ι Νοεμβρίου 2019 . ΔΣ του ΣΙΜΕΑ .Από αριστερά Ααρών Αβδελάς, Αιμίλιος Σουβατζής, Αγγελική Νικολάου , Μαρία Καβάλα, Νίκος Σαμούρης πρόεδρος του συλλόγου ομήρων , Απόστολος Αποστολάκης. ΥΓ Ο Νίκος Σαμούρης έφυγε από την ζωή το 2021 στα 97 του χρόνια

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ ΕΞΟΡΙΣΤΟΙ ΣΤΟ ΤΡΙΚΕΡΙ

 

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ ΕΞΟΡΙΣΤΟΙ ΣΤΟ ΤΡΙΚΕΡΙ

 

 

Κείμενο : Απόστολος Κ. Αποστολάκης

 

 

‘’  Ένα ηλιόλουστο πρωινό κατεβαίνω στην μεγάλη αυλή του μοναστηριού  και με μεγάλη μου έκπληξη βλέπω ένα κοριτσάκι να βαδίζει μόνο του . Πλησιάζω και το ρωτάω .

 

-Τι κάνεις εδώ κοριτσάκι μου ;

-Είμαι με την μαμά μου

-Και που είναι η μαμά σου ;

-Είναι εκεί κάτω με τις άλλες κυρίες

-Για πες μου πως σε λένε;

-Με λένε Μυρτώ

-Και πόσο χρονών είσαι;

-Πέντε απαντά η μικρούλα Μυρτώ . ‘’ (1)

 

Περιγραφή του Ζακίνου Φιλοσώφ,(2) διοικητή  στρατοπέδου εξόριστων δημοκρατικών  και κομουνιστριών γυναικών  στο νησάκι του Παγασητικού Τρίκερι .

Δεν ήταν σπάνια περίπτωση η διαμονή της μικρής Μυρτούς  μαζί με την εξόριστη μάνα της στην εξορία . Δεκάδες ίσως και εκατοντάδες παιδιά , πέρασαν κάποια χρόνια από την νηπιακή τους ηλικία στο Τρίκερι και άλλους τόπους εξορίας ή φυλακής . Κάποια γεννήθηκαν εκεί, όπως τα δίδυμα μιας σλαβόφωνης Μακεδόνισσας τα οποία όμως πέθαναν  λόγω έλλειψης φροντίδας. Δύο χιλιάδες τετρακόσιες  γυναίκες παρέλαβε τον Δεκέμβρη του 48  περιγράφει ο διοικητής Φιλοσώφ .  Γύρω στις τέσσερις χιλιάδες οκτακόσιες  ανέβηκε ο αριθμός τους τον Σεπτέμβρη  του 49.

 

 

  Χίλιες εκατόν εξήντα δύο(1162) παρέδωσε τον Ιανουάριο του 1950 σύμφωνα με το πρωτόκολλο παράδοσης που είχε την πρόνοια να φυλάξει . Ήδη 

είχαν φύγει λίγες εβδομάδες  πριν χίλιες διακόσιες για την Μακρόνησο όπου η συμπεριφορά του στρατού απεναντί τους ήταν πολύ απάνθρωποι  .

 Δεν είχαν όλες σχέση με τα γεγονότα του εμφυλίου . Οι περισσότερες πλήρωναν την συμμετοχής τους στην Εθνική Αντίσταση ή την συμμετοχή συγγενών τους . Ανδρών , πατεράδων , αδελφών . Τις εξόριζαν για να σπάσουν το ηθικό  των κομουνιστών του Δημοκρατικού στρατού, αλλά και των εξόριστων ανδρών που βρίσκονταν εξορία σε άλλα νησιά η φυλακές χωρίς να έχουν ανάμειξη στον Εμφύλιο .  Στην αρχή το Τρίκερι ήταν τόπος εξορίας ανδρών μέχρι το ‘’άνοιγμα της Μακρονήσου . Από το 1948 άρχισαν να φέρνουν γυναίκες .Τον Απρίλιο του 1949,  1200 περίπου από το στρατόπεδο της Χίου .

Στο βιβλίο :Γυναίκες εξόριστες στα στρατόπεδα του εμφυλίου, γράφει η Βικτωρία Θεοδώρου που υπήρξε η ίδια εξόριστη σε τρία νησιά.

‘’ Οι αποστολές αποτελούνταν από γυναίκες κάθε περιοχής χωριστά. Στις 23 του Φλεβάρη έφτασε στο νησί μια καραβιά από διακόσιες περίπου Θεσσαλές. Το Μάρτη του ίδιου χρόνου είχαν έρθει οι Ηπειρώτισσες και στις 24 του Μάη μια μεγάλη αποστολή με το αρματαγωγό από χίλιες πεντακόσιες γυναίκες και παιδιά, που τις είχαν μαζέψει από τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και τη Ρούμελη.

Το Μάη του 1949 άρχισαν επίσης να’ ρχονται οι Σλαβομακεδόνισσες, κοπαδιαστά, πεντακόσιες τόσες σε κάθε αποστολή, και το καλοκαίρι μαζεύτηκαν χίλιες επτακόσιες με δύο χιλιάδες γυναίκες και παιδιά

 

Στο ίδιο βιβλίο γράφει η Ευαγγελία Φωτάκη :

 

 ‘’ Από Τρίκερι πήραν τον Αύγουστο του 49 τις Βολιώτισσες  Μαρία Φαλιά, Καίτη Περδίου,  Νίνα Νικολαΐδου,  Μαρία Βουλγαροκτόνου, Στάσα Σαπουνά και Αθηνά Ρίζου για να τις περάσουν στρατοδικείο …….Υπέστησαν στην 83^η ξύλο, βρισιές ,ολικό γδύσιμο , φάλαγγα, μέχρι να αποφανθεί ο γιατρός ότι δεν θα άντεχαν άλλο’’ Οι τρεις πρώτες καταδικάστηκαν σε Θάνατο

 

 

Ο διοικητής Φιλοσώφ με ανθρώπινο αλλά και απολογητικό ύφος, περιγράφει και επιβεβαιώνει τα βάσανα και τις ταλαιπωρίες που και οι ίδιες οι εξόριστες έχουν περιγράψει κατά καιρούς γραπτά η προφορικά . Το στρατόπεδο λειτούργησε μέχρι το 1953. ’Φιλοξένησε’ γυναίκες σπουδαίες , γυναίκες με μόρφωση και καλλιτεχνική παρουσία , απλές γυναίκες του Λαού, που για  παράσημα είχαν την  αξιοπρέπεια και τη συμμετοχή τους στον αγώνα για μια ελεύθερη Ελλάδα .

Η συλλογικότητα και η αλληλεγγύη τις κράτησαν όρθιες. Σωματικά , πνευματικά , ηθικά . Οι μορφωμένες δίδασκαν , οι ηθοποιοί έπαιζαν θέατρο , οι μουσικοί οργάνωναν συναυλίες, οι μοδίστρες έραβαν , οι κομμώτριες κούρευαν , Μέχρι και εργαστήριο κατασκευής και επιδιόρθωσης παπουτσιών οργάνωσαν.   

Στις μέρες μας κοντά στο μοναστήρι υπάρχει ένα μικρό νεκροταφείο. Δεν μοιάζει με τα νεκροταφεία που ξέρουμε. Παλιοί εξόριστοι που επισκέφτηκαν αργότερα το νησί φύτεψαν μια πικροδάφνη και τοποθέτησαν   ένα ξυλόγλυπτο σταυρό από ελιά. Υπάρχουν και άλλοι  μικρότεροι σταυροί που είναι σπαρμένοι τριγύρω, σαπισμένοι  από τις βροχές και ξεθωριασμένοι από τον ήλιο. Δεν ξεχωρίζουν πλέον  γράμματα με το όνομα των νεκρών.

Αξίζει να θυμόμαστε και να μνημονεύουμε αυτές τις γυναίκες, επώνυμες και ανώνυμες .Να τις τιμούμε για την αξιοπρέπειά τους . Να επισκεπτόμαστε τους τόπους όπου μαρτύρησαν.

 

Σημειώσεις: 1)Η μικρή Μυρτώ επτά ήταν η κόρη του Μενέλαου Λουντέμη που έζησε μαζί με την εξόριστη μητέρα της Έμη, για κάποια χρόνια στο Τρίκερι . Αργότερα όπως φαίνεται και στην φωτογραφία, η σχέση του Φιλοσώφ  και Μυρτούς συνεχίστηκε .Για την  Μυρτώ, πολλά χρόνια ο πατέρας της Μένέλαος Λουντέμης, πίστευε ότι είχε πεθάνει όπως τον είχε ενημερώσει η γυναίκα του Εμη Μ……..η οποία έκανε δήλωση το 1950 και απελευθερώθηκε .

Πολλά χρόνια αργότερα ο Λουντέμης  ενημερώθηκε ότι η Μυρτώ ζει και εξελίχτηκε σε σπουδαία ζωγράφο .Άλλο ένα οικογενειακό τραύμα για τον Λουντέμη που δεν είναι όμως στις προθέσεις μου  να εξιστορήσω. 

2) Ορισμένα στοιχεία από το βιβλίο του Φιλοσώφ δημιουργούν προβληματισμό . Ο ίδιος από Επονίτης, αντάρτης του ΕΛΑΣ, δαρμένος και φυλακισμένος στα χρόνια της λευκής τρομοκρατίας, βρέθηκε το 1947 στην σχολή εφέδρων αξιωματικών στην Σύρο . Πολέμησε με τον Κυβερνητικό στρατό ενάντια στους Κομουνιστές και αφού τραυματίστηκε όπως γράφει  , στάλθηκε στα είκοσιτρία του χρόνια διοικητής στρατοπέδου εξορίστων στο Τρίκερι .

Πως βρέθηκε να είναι διοικητής με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού, ενώ ο προηγούμενος αλλά και ο επόμενος που ήταν το ίδιο πρόσωπο, είχε τον βαθμό του Ταγματάρχη; Οι εξόριστες μάλιστα μιλάνε ότι την ίδια εποχή υποδιοικητής ήταν ο Συνταγματάρχης Κίτσος.

Ανεξάρτητα όμως ποια ήταν η συμπεριφορά του εκεί ως διοικητής,(ο ίδιος την ωραιοποιεί), είναι προς τιμήν του ότι περιγράφει και αυτός την βάναυση αντιμετώπιση του κράτους απέναντι στις γυναίκες.

 

 

3) Όπως με πληροφόρησε πριν λίγες μέρες η γνωστή ιστορικός και συγγραφέας Τασούλα Βερβενιώτου , πριν λίγους μήνες πέθανε η Έλλη Νικολάου . Ήταν η τελευταία εξόριστη στο Τρίκερι

Πηγές :1) Γυναίκες εξόριστες στα στρατόπεδα του εμφυλίου Χίος, Τρικέρι, Μακρόνησος, Αϊ-Στράτης: 1948-1954: Συλλογικό Βιβλίο που εξέδωσε ο Σύλλογος Πολιτικών Εξορίστων Γυναικών. Αξίζει να διαβαστεί από τις νέες γενιές που καλώς ακούνε στα σχολεία για την Μπουμπουλίνα και την Μαντώ Μαυρογένους, αλλά τίποτα για την Ρόζα Ιμβριώτη και άλλες γυναίκες της περιόδου

 

Πηγές :1) Γυναίκες εξόριστες στα στρατόπεδα του εμφυλίου  Χίος, Τρικέρι, Μακρόνησος, Αϊ-Στράτης: 1948-1954: Συλλογικό Βιβλίο  που εξέδωσε ο Σύλλογος Πολιτικών Εξορίστων Γυναικών. Αξίζει να διαβαστεί από τις νέες γενιές που καλώς ακούνε στα σχολεία για την Μπουμπουλίνα και την Μαντώ Μαυρογένους, αλλά τίποτα  για την Ρόζα Ιμβριώτη και άλλες γυναίκες της περιόδου

2)Βιβλίο Ζακίνου Φιλοσώφ ,

3)Ουρανία Στάβερη ,

4)Σπύρος Κουζινόπουλος,

5)ΑΡΧΕΙΟ ΕΡΤ >https://youtu.be/QzSq_5Ov7-o

6)ΑΥΓΗ ,

7)ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ ,

 8)ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

 

Στο κέντρο η μεγάλη παιδαγωγός Ρόζα Ιμβριώτη

Η Ταυγέτη Μπασούρη στο Τρίκερι και κάτω όπως την ξέρουμε από το θέατρο και Ελληνικό κινηματογράφο

Διανομή δεμάτων του Διεθνούς Ερυθρού Στρατού μέσα στην εκκλησία  

Πάντα με το χαμόγελο για να μη σπάει το ηθικό των συγγενών 

1942 .Η μικρή Μυρτώ με τους γονείς της Μενέλαο και Έμη 

Αύγουστος 2019 διήμερη εκδήλωση στο Τρίκερι . Διακρίνεται ο Ηλίας Νικολακόπουλος που πριν λίγες μέρες έφυγε από την ζωή . Δίπλα του η εξαιρετική ιστορικός και συγγραφέας Τασούλα Βερβενιώτη

Φάρος του Θερμαϊκού: Ο εμπρησμός του Εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ από τη...

Φάρος του Θερμαϊκού: Ο εμπρησμός του Εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ από τη...: Mία ακόμη μελανή κηλίδα στην ιστορία της Θεσσαλονίκης Φτωχοί Εβραίοι στο συνοικισμό Κάμπελ της Θεσσαλονίκης, πριν εκδηλωθεί η μανία τω...