Στις 2 Ιουνίου 1944 στην εφημερίδα «Ταχυδρόμος» του Βόλου δημοσιεύτηκε η
παρακάτω ανακοίνωση που θα σας διαβάσω:
«Την 24ην Μαΐου 1944, κομμουνιστική τρομοκρατική ομάς επετέθη εναντίον
αμαξοστοιχίας επί της γραμμής Τρικάλων-Βόλου και εις τον Σταθμόν Ορμάν Μαγούλα,
τραυματίσασα και φονεύσασα αριθμόν τινά Γερμανών στρατιωτών. Επειδή ετραυματίσθη
και απήχθη αριθμός τις Ελλήνων πολιτών, αποδεικνύεται σαφώς, ότι οι εγκληματίαι ούτοι
ευρισκόμενοι εις την υπηρεσίαν της Μόσχας, δεν διστάζουν να προξενήσουν εις ειρηνικάς
ελληνικάς οικογενείας βαρύ πένθος. Ο Γερμανικός Στρατός, όμως, δεν είναι διατεθειμένος να
ανεχθεί μπολσεβικικάς μεθόδους και εγκλήματα και θεωρεί εαυτόν ηναγκασμένον να
εφαρμόσει αυστηρά μέτρα. Εις αντίποινα διά την επίθεσην ταύτην, απηγχονίσθησαν, κατά
τον στρατιωτικό νόμον, 40 πρόσωπα, κρατούμενα παρά των Γερμανικών Αρχών και
καταγόμενα εκ της περιφέρειας ταύτης, άτινα καθώς απεδείχθη πλήρως ευρίσκοντο εις
σχέσεις μετά των τρομοκρατικών ομάδων.
Ακολουθούσαν τα ονόματα των εκτελεσθέντων και η ανακοίνωση τελείωνε με τα εξής:
Απαιτούμεν όπως ο πληθυσμός δι’ όλων των μέσων συμβάλει εις την σύλληψιν των
δραστών δια να αποκατασταθή η ανομία …
Υπογραφή Ο Φέλντ Κομμαντάνς».
Σ’ αυτές τις λίγες γραμμές δεν κρύβεται απλά μια δραματική στιγμή, ανάμεσα στις
εκατοντάδες, χιλιάδες ίσως τραγικές ιστορίες που διαδραματίστηκαν στη μαύρη διάρκεια της
γερμανικής κατοχής. Είναι μια ακόμα αποτρόπαια πράξη στον μακρύ κατάλογο των
«Αντίποινων», όρος που χρησιμοποιείται γενικότερα για να αποδώσει τις συλλογικές ποινές
που επέβαλαν οι αρχές Κατοχής στον άμαχο πληθυσμό και τα οποία αποτέλεσαν
«αναπόσπαστο κομμάτι της κατοχικής πολιτικής και πάγια στρατιωτική τακτική καθόλη τη
διάρκεια του δεύτερου παγκόσμιου πόλεμου» όπως γράφει ο ιστορικός Στράτος Δορδανάς
στη διδακτορική του διατριβή με τίτλο «Αντίποινα των γερμανικών κατοχικών δυνάμεων στη
Μακεδονία 1941-44».
Όσα προηγήθηκαν από την απάνθρωπη εκτέλεση των 40 αθώων εδώ, στον
σιδηροδρομικό σταθμό του Ορμάν Μαγούλα, είναι γνωστά. Το αποτρόπαιο αυτό μαζικό
έγκλημα διαπράχθηκε ακριβώς ως αντίποινα της μάχης που είχε προηγηθεί στον ίδιο αυτό
χώρο. Οι Γερμανοί κατακτητές και οι ντόπιοι προδότες συνεργάτες τους, είχαν αποφασίσει
να υφαρπάξουν τη σοδειά των σιτηρών του Θεσσαλικού κάμπου. Αντέδρασαν όμως οι
αντιστασιακές οργανώσεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Μία ίλη της Θεσσαλικής ταξιαρχίας ιππικού με τον
Ανθυπίλαρχο Κοντούλη σταμάτησε το τρένο στο οποίο επέβαιναν Γερμανοί. Αφού πρώτα
κατέβασαν τους Έλληνες επιβάτες για να τους διασφαλίσουν, επιτέθηκαν στους κατακτητές.
Στην μάχη που ακολούθησε οι Γερμανοί είχαν 4 νεκρούς. Αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν
και έτσι προστατεύτηκε η παραγωγή, ένα ακόμα επεισόδιο στη γνωστή «μάχη της σοδειάς».
Από τους εκτελεσμένους οι 26 ήταν από τα χωριά γύρω από τον Βόλο: 14 από τα
Λεχώνια, 6 από την Πορταριά, 3 από τον Άγιο Βλάσιο, 1 από την Άλλη Μεριά, 1 από τα
Ανωβολιώτικα χωριά και 1 από Βόλο. Φυλακισμένοι όλοι στο γνωστό κολαστήριο της
Κίτρινης Αποθήκης για την αντιστασιακή τους δράση ή απλά ως «συμπαθούντες» του ΕΑΜ,
οι πιο πολλοί με την υπόδειξη των ΕΑΣΑΔ Βόλου. Μαζί με αυτούς και άλλοι 14 από την
Λάρισα και άλλα χωριά του νομού. Τους έφεραν εδώ με φορτηγό και όπως εξιστορεί ο
σιδηροδρομικός Βασίλης Φλέγκας που ήταν κλεισμένος στον σταθμό και παρακολουθούσε
«οι ΕΑΣΑΔίτες ετοίμασαν 40 κρεμάλες από καλώδιο στα γύρω δέντρα και στα κάγκελα των
παραθύρων και δύο-δύο τους κατέβαζαν από το φορτηγό αυτοκίνητο και τους κρεμούσαν».
39 άντρες και μία γυναίκα, την εικοσιεξάχρονη έγκυο Ελένη Μαυρογιάννη. Όπως γράφτηκε
αργότερα στη βολιώτικη εφημερίδα ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ, η Ελένη δεν δέχτηκε να τις περάσουν την
θηλιά τα βρώμικα χέρια των ΕΑΣΑΔιτών. Την πέρασε μόνη της. Και πέρασε αυτή και οι
υπόλοιποι 39 στην αιωνιότητα. Εκεί όπου οι αξίες της ελευθερίας και της πίστης στον αγώνα
για έναν καλύτερο κόσμο πάντα θα λάμπουν και θα θυμίζουν και σ’ εμάς τους νεότερους πως
καμιά θυσία δεν πάει χαμένη, πως οι άνθρωποι μπορεί να λείπουν αλλά η ελπίδα για μια
δικαιότερη, ειρηνική ανθρωπότητα παραμένει πάντα ζητούμενο, ακόμα περισσότερο τώρα
που η φρίκη των πολέμων αρχίζει να ξεθωριάζει στη συλλογική μνήμη, 80 χρόνια από το
τέλος του Δεύτερου παγκόσμιου και πιο καταστροφικού πολέμου.
Δεν θα πρέπει βέβαια να ξεχνάμε την αποτρόπαια δράση των Ελλήνων συνεργατών των
Γερμανών, των δωσίλογων μελών του «Εθνικού Αγροτικού Συνδέσμου Αντικομμουνιστικής
Δράσεως», τα διαβόητα ΕΑΣΑΔ, που επιδίδονταν σε ανομολόγητες πράξεις βίας,
εξευτελισμού, τραυματισμού και δολοφονίας αντιστασιακών αλλά και αμάχων. Οπλισμένοι
επιφανειακά με την αντικομουνιστική ιδεολογία αλλά κυρίως με ιδιοτελή κίνητρα,
τρομοκράτησαν το πρώτο εξάμηνο και το καλοκαίρι του 1944 όλη τη Θεσσαλία, τότε που η
Γερμανία άρχισε να δέχεται την συντονισμένη πίεση των συμμάχων και να υποχωρεί. Και
στην πατρίδα μας, η αντίσταση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ είχε φουντώσει και η πίστη του λαού πως η
νίκη πλησιάζει, έδινε καρπούς, χτυπώντας τις κατοχικές δυνάμεις με επιθέσεις και σαμποτάζ,
παρόλο που τα γερμανικά αντίποινα ήταν σκληρά σε όλη την Ελλάδα. Χωριά όπως το
Δίστομο με 230 νεκρούς, το ολοκαύτωμα της Βιάννου με σχεδόν 500 νεκρούς, όπως και τα
Καλάβρυτα, το Κομμένο της Άρτας, όπου για τη δράση του ΕΔΕΣ εκτελέστηκαν 317. Στη
Μαγνησία η Δράκεια με 115 νεκρούς και το Δομένικο της Λάρισας που για 9 συνολικά
νεκρούς Ιταλούς στρατιώτες, πυρπολήθηκε το χωριό και σκοτώθηκαν 194 άμαχοι τον
Φεβρουάριο του 1943. Ολαυτά φανερώνουν ακριβώς την πιστή πολιτική της εφαρμογής
αντίποινων, όπως και οι 200 νεκροί του σκοπευτηρίου της Καισαριανής, που ήρθε στην
επικαιρότητα με τις φωτογραφίες των εκτελεσμένων πριν λίγο καιρό, που περήφανοι
οδηγήθηκαν να βρουν αδυσώπητα τον άδικο θάνατο.
Το ζήτημα αυτό συνδέεται με την αναθεωρητική τάση που διατυπώνεται από κάποιους,
σχετικά με τις ευθύνες της Αντίστασης και του ΕΛΑΣ. Ξεχνούν ωστόσο ότι η αντίσταση
οργανώθηκε με προτροπή και την αρωγή των Άγγλων συμμάχων και κυρίως πως οι Έλληνες
πάντα αντιστέκονταν στον κατακτητή, όπως φανερώνουν τόσα παραδείγματα από την
αρχαιότητα, μέχρι την επανάσταση του 1821. Τα αντίποινα και βέβαια δεν τα προκάλεσε η
δίκαια αντίσταση κατά του εισβολέα, αλλά η λογική της βίας, της στρατοκρατικής ιδεολογίας,
της ναζιστικής φυλετικής ανωτερότητας, η αρχή της συλλογικής ευθύνης και της ασύμμετρης
απάντησης.
Το στοιχείο εκείνο που διαφοροποίησε κυρίως τον Β.Π.Π. σε σύγκριση με τον
προηγούμενο, αλλά και τις ενδοευρωπαϊκές συρράξεις του 19 ου αιώνα, ήταν πως όχι μόνο
περιέπλεξε μια σειρά κρατών σε παγκόσμιο επίπεδο και προκάλεσε τεράστιες ανθρώπινες
και υλικές καταστροφές, αλλά και πως για πρώτη φορά ένας κατοχικός στρατός, όπως αυτός
του Γ’ Ράιχ, προέβη σε αντίποινα εναντίον του πληθυσμού τα οποία εφαρμόστηκαν
συστηματικά σε όλη τη διάρκεια του πολέμου και είχαν την κάλυψη της ηγεσίας του
εθνικοσοσιαλιστικού κράτους. Ο γερμανικός στρατός για πρώτη φορά στην παγκόσμια
ιστορία εξέφρασε με τόση αγριότητα το πνεύμα του νεωτερικού ολοκληρωτικού πολέμου,
αυτής της νέας μορφής πολέμου όπου δεν υπήρχαν ασφαλή μετόπισθεν και ο άμαχος
πληθυσμός μπορούσε να χρησιμοποιηθεί χωρίς κανέναν ενδοιασμό ως μέσον αντιμετώπισης
της ένοπλης αντίστασης όπου αυτή εμφανιζόταν, αλλά και προληπτικά. Από την άλλη, η
αντίσταση σε όλη την Ευρώπη, παρά τις αδυναμίες, τις αποτυχίες και τις αντιφάσεις της,
αποτυπώνει με ενάργεια τον χαρακτήρα που έλαβε ο πόλεμος, καθώς ενέπλεξε και
συσπείρωσε μείζονες κοινωνικές συλλογικότητες με διαφορετικά χαρακτηριστικά, γεγονός
πρωτοφανές για την ευρωπαϊκή και παγκόσμια ιστορία.
Και θα κλείσω με λίγα λόγια του Ν. Καζαντζάκη ο οποίος ως μέλος της επιτροπής για
την διαπίστωση και καταγραφή «των υπό των Γερμανών και Ιταλών κατά την διάρκειαν της
κατοχής διαπραχθεισών ωμοτήτων εν Κρήτη» έγραψε την ίδια περίοδο:
«Υπάρχει κάποια φλόγα – ας την πούμε ψυχή- κάτι πιο πάνω από τη ζωή και το θάνατο,
που είναι δύσκολο να το ορίσεις, δηλαδή να το περιορίσεις. Υπάρχει αυτή η περηφάνεια, το
πείσμα, ανέκφραστο κι αστάθμητο, που σε κάνει να χαίρεσαι που είσαι άνθρωπος. Να
χαίρεσαι, μα και συνάμα να σου δίνει μεγάλη ευθύνη. Γιατί, ενώ νοιώθεις πως έχεις χρέος να
κάμεις ό,τι μπορείς για να σώσεις αυτόν τον λαό, εκείνος βλέπει την προσπάθειά σου με
ειρωνεία και περιφρόνηση. Δεν έχει την ανάγκη κανενός για να σωθεί. Ένα μονάχα σου μένει
τότε: να δοκιμάσεις να γίνεις άξιος αυτού του λαού, να κερδίσεις τη δύναμη της δικής του
ψυχής, που πάντα τολμάει νʼ αντικρύζει, πρόσωπο με πρόσωπο, τη Θεά εκείνη που δεν κάνει
χατήρια και δεν κάθεται στα πόδια κανενός, την αγέλαστη κι αδάκρυτη Θεά, την ευθύνη».
Και ευθύνη δική μας είναι να μην ξεχάσουμε. Να μην ξεχάσουμε τους 40 εκείνους
απλούς ανθρώπους που ταξίδεψαν για έναν άλλο, πιο δίκαιο κόσμο εκείνη την αποφράδα
μέρα του Μάη του 1944 σ’ ένα ταπεινό σταθμό του τρένου, εδώ στο Ορμάν Μαγούλα. Κι
ακόμα να μη ξεχάσουμε πως ο φασισμός είναι ένα σύστημα που θέτει το κράτος υπεράνω
κριτικής και αμφισβήτησης και που βάζει τους πολίτες στο έλεος του καθεστώτος και πως ένα τέτοιο σύστημα δεν έχει θέση στις σημερινές κοινωνίες
Σας ευχαριστώ
Το μνημείο στήθηκε το 1950 χωρίς να αναφέρει την συμμετοχή των ΕΑΣΑΔΙΤΩΝ στο έγκλημα , αλλά οι εκδηλώσεις άρχισαν να πραγματοποιούνται το 1980 με απόφαση του τότε προέδρου της κοινότητας ΔΑΣΟΛΟΦΟΥ Γιώργου Σπανού ο οποίος παραβρέθηκε στην χθεσινή εκδήλωση και μας έκανε την τιμή να φωτογραφηθεί μαζί μας
